00:00:29:To miejsce jest jak obcy kosmos.
00:00:33:P³ynny œwiat wype³niony ciemnoœci¹ i zimnem i niesamowitymi formami ¿ycia.
00:00:59:Mimo i¿ jest to ryzykowne, ludzie zapuszczaj¹ siê tutaj os³oniêci stal¹...
00:01:03:...wabieni niepohamowan¹ ciekawoœci¹.
00:01:07:W g³êbinach morza ¿yj¹ stworzenia tak ogromne i tajemnicze, ¿e niemal nierealne.
00:01:20:Hydrofon odebra³ gigantyczny puls ¿ycia.
00:01:24:Bicie serca tak silne, ¿e s³ychaæ je z odleg³oœci dwóch mil.
00:01:35:¯adne zwierzêta nie s¹ mniej znane ni¿ giganty...
00:01:39:...których œpiew odbija siê echem w rozleg³ych g³êbinach.
00:01:42:Które ¿yj¹ gdzieœ poza naszym wzrokiem i zrozumieniem.
00:01:47:Najwiêksze istoty, jakie kiedykolwiek ¿y³y na ziemi.
00:01:52:WALENIE
00:02:38:Efektywne zdobywanie po¿ywienia jest kluczem do prze¿ycia dla wszystkich istot morskich.
00:02:44:Wiele stworzeñ, tak jak p³aszczka, wykorzystuje niezwyk³e Ÿród³a po¿ywienia.
00:02:49:Roj¹cego siê w oceanie planktonu, larw i ma³ych krewetek, zwanych krylem...
00:02:56:...tworz¹cych razem najwiêksz¹ masê protein na ca³ym œwiecie.
00:03:10:Cedz¹c drobiny po¿ywienia przez filtr w skrzelach...
00:03:14:...p³aszczka mo¿e prze¿yæ od¿ywiaj¹c siê jedynie tropikalnym planktonem.
00:03:18:Ale wielkie fiszbinowce czy bezzêbne walenie, tak¿e filtruj¹ce po¿ywienie...
00:03:23:... musz¹ poszukiwaæ wiêkszych pok³adów po¿ywienia gdzie indziej.
00:03:27:Inaczej umr¹ z g³odu.
00:03:39:Poszukiwanie po¿ywienia mo¿e zmusiæ wielkie walenie do podró¿y przez ca³y ocean.
00:03:52:Mistrzowie w pokonywaniu g³odu.
00:03:54:Mog¹ przetrwaæ bardzo d³ugo oczekuj¹c na ponowne pojawinie siê ³awicy planktonu.
00:04:05:Ledwo przez nas zauwa¿alne, jako czerwone plamy na powierzchni, wyznaczone przez ptaki...
00:04:10:...masywne ³awice krylu w zimnych pr¹dach mórz polarnych...
00:04:15:...s¹ podstawowym Ÿród³em po¿ywienia, wystarczaj¹cym dla najwiêkszego ze wszystkich waleni...
00:04:20:...rzadko widywanego, P³etwala B³êkitnego.
00:04:33:P³etwal czêsto zagania kryl ku powierzchni...
00:04:36:...po czym rozwiera paszczê aby go poch³on¹æ...
00:04:38:...zaciskaj¹c swoje ogromne szczêki jak pu³apkê, wiêzi¹c¹ kryl w œrodku.
00:04:44:Filtry podobne do grzebienia w paszczy, nazywane fiszbinami, dzia³aj¹ jak sito...
00:04:50:...chwytaj¹c kryl podczas gdy woda wyp³ywa na zewn¹trz.
00:04:53:Walenie po prostu po³ykaj¹ przefiltrowane po¿ywienie.
00:05:16:Mierz¹cy ponad sto stóp i wa¿¹cy setki ton...
00:05:21:...P³etwal B³êkitny jest najwiêkszym zwierzêciem jakie kiedykolwiek ¿y³o na Ziemi.
00:05:25:Wiêkszym ni¿ jakikolwiek dinozaur.
00:05:28:Jego serce jest wiêksze ni¿ ma³y samochód.
00:05:33:Przez jego najwiêksze arterie mog³oby siê przeœlizn¹æ dziecko.
00:05:38:Ich g³osy s¹ równie pote¿ne.
00:05:40:Nios¹ siê przez przynajmniej tysi¹c mil w g³¹b morza.
00:05:49:Jednak¿e, mimo swych rozmiarów i g³oœnoœci...
00:05:52:...P³etwale s¹ jednymi z najbardziej niezauwa¿alnych stworzeñ.
00:06:00:Historia waleni stanowi zlepek fragmentów...
00:06:04:...zebranych kawa³ek po kawa³ku z najdalszych stron œwiata.
00:06:30:Jedno z lepszych miejsc do ogl¹dania ¿ycia waleni...
00:06:34:...to pó³wysep Valdes na po³udniowym wybrze¿u Argentyny.
00:06:57:Ka¿dej zimy wieloryby biskajskie  przemierzaj¹ nieznane szlaki wiod¹ce do odleg³ych ³owisk...
00:07:03:...zbieraj¹c siê w ciep³ych p³yciznach Valdes.
00:07:20:Na wybrze¿ach wszystkich kontynentów...
00:07:23:...wieloryb biskajski zosta³ wytrzebiony a¿ do granic wymarcia.
00:07:26:Dziœ jego liczebnoœæ wzros³a do oko³o 4 tysiêcy sztuk.
00:07:33:Pó³wysep Veldes jest jednym z najwiêkszych skrzy¿owañ...
00:07:36:...morza, l¹du i dzikiej przyrody, jakie zosta³y na ziemi.
00:07:44:S³onie morskie zbieraj¹ siê tu tysiacami aby siê rozmna¿aæ.
00:07:48:Dziel¹ pla¿ê z pingwinami magellañskimi...
00:07:51:...które tak¿e migruj¹ tutaj ka¿dego roku, wylegaj¹ na brzeg by wygrzewaæ siê  w s³oñcu.
00:08:23:Od 1970 roku biolog Rodger Pain przemierza te morskie pla¿e...
00:08:28:...aby badaæ wieloryby biskajskie.
00:08:33:To jest moje ulubione miejsce na ca³ym œwiecie.
00:08:37:Tutaj na pó³wyspie Valdes wieloryby biskajskie podp³ywaj¹ tak blisko do brzegu...
00:08:40:...¿e mo¿esz spêdziæ popo³udnie na spacerze wzd³u¿ pla¿y w ich towarzystwie.
00:08:52:A w nocy, gdy stado zbli¿a siê do zatoki, odg³os ich oddechów budzi ciê.
00:09:13:Na g³owie ka¿dego wieloryba biskajskiego, z grubsza w miejscy twarzy u ludzi...
00:09:17:...znajduj¹ siê twarde, bia³e naroœla skórne zwane "czapk¹".
00:09:23:Stwierdziliœmy, ¿e nie ma dwóch jednakowych naroœli...
00:09:26:...co umo¿liwia odró¿nienie poszczególnych osobników.
00:09:32:Samce maj¹ wiêksze "czapki" i u¿ywaj¹ ich jak rogów podczas walk o samice.
00:09:53:U¿ywaj¹c wzorów naroœli tak jak odcisków palców u ludzi...
00:09:56:...mo¿emy œledziæ wêdrówkê ponad 13 000 wielorybów.
00:10:01:Niektóre, tak jak Troff, sta³y siê naszymi dobrymi przyjació³mi.
00:10:11:Wzglêdnie spokojne wody tych zatok wydaj¹ siê byæ idealnym miejscem dla wielorybów...
00:10:16:...podczas gdy klify stanowi¹ idealny punkt obserwacyjny dla Pain'a i jego zespo³u...
00:10:22:...do obserwacji zwyczajów wielorybów.
00:10:24:Przeciêtnie wieloryby biskajskie rodz¹ jedno m³ode raz na trzy lata.
00:10:30:Co ciekawe, jedna pi¹ta z nich rodzi siê bia³a...
00:10:33:...lecz pozostaje taka tylko przez pierwszy rok ¿ycia.
00:10:38:Mniej ni¿ dziesiêæ bia³ych m³odych osobników ¿yje na Ziemi w tym samym czasie.
00:11:20:Podobnie jak u ludzi, matka trzyma swoje ma³e blisko siebie...
00:11:24:...gdzie mo¿e je ci¹gle obserwowaæ i broniæ.
00:11:55:Tak jak m³ode wszystkich gatunków, ma³e wieloryby chc¹ by na nie zwracaæ uwagê.
00:11:59:I aby to osi¹gn¹æ m³ode czasem k³adzie siê na nozdrzach matki...
00:12:05:...tak, ¿e nie mo¿e ona oddychaæ.
00:12:09:Dojrza³e osobniki tak¿e bywaj¹ figlarne.
00:12:12:Wieloryby czêsto wystawiaj¹ ogony nad powierzchniê jak ¿agiel...
00:12:16:...i ³api¹ wiatr.
00:12:17:Nie ¿egluj¹ aby siê gdzieœ dostaæ, byæ mo¿e robi¹ to tylko dla zabawy.
00:12:27:Wieloryby uderzaj¹ i machaj¹ ogonem  z wielu powodów.
00:12:30:Mog¹ byæ form¹ komunikacji.
00:12:34:Wydaje siê, ¿e jest to rodzaj wyzwania dla innych wielorybów...
00:12:38:...i czêsto udziela siê wszystkim osobnikom w zatoce.
00:13:47:Gdy morze jest spokojne wieloryby biskajskie odpoczywaj¹ lub œpi¹...
00:13:51:...z g³ow¹ w dó³ i ogonem nad powierzchn¹.
00:13:54:Angielska nazwa tego gatunku to Right Whale czyli Odpowiedni Waleñ.
00:13:59:Poniewa¿ maj¹ du¿o t³uszczu, który utrzymywa³ je po œmierci na powierzchni...
00:14:03:...wiêc by³y Odpowiednimi wielorybami do po³owu.
00:14:46:Czasami cz³onkowie naukowej grupy Pain'a musz¹ podp³yn¹æ dostatecznie blisko...
00:14:51:...aby sprawdziæ ogólny stan zdrowia ka¿dego osobnika przez badanie skóry.
00:14:59:Mimo ¿e to nurek jest tutaj aby obserwowaæ wieloryba...
00:15:03:...podmiot obserwacji jest równie zainteresowany.
00:15:41:Obserwowanie wielorybów w ich œrodowisku mo¿e byæ niebezpieczne.
00:15:44:Uderzenie ogona wa¿acego tony mo¿e ³atwo pozbawiæ nurka przytomnoœci.
00:16:55:Oko w oko, poprzez przepaœæ miêdzy gatunkami.
00:17:31:Mimo ¿e nauczyliœmy siê wiele o wielorybach biskajskich...
00:17:35:...pozosta³a do wyjaœnienia wielka tajemnica.
00:17:39:Nie wiemy gdzie dok³adnie p³yn¹ gdy opuszczaj¹ pó³wysep Valdes.
00:17:44:Wiemy tylko, ¿e wróc¹ ponownie za rok.
00:18:12:Kolejny rozdzia³ historii waleni mo¿na znale¿æ na Hawajach.
00:18:17:Jest to ogromny teren dla godów i narodzin humbaków...
00:18:21:...gatunku, który znamy lepiej ni¿ jakiekolwiek inne walenie.
00:18:26:¯aglowiec "Odyseja" pozwoli dru¿ynie Pain'a badaæ a tak¿e ¿yæ wœród waleni.
00:18:38:Prawie natychmiast pojawiaj¹ siê walenie.
00:18:40:Mimo ¿e wielu ludzi nie zdaje sobie z tego sprawy...
00:18:44:...delfiny to walenie z rodziny zêbowców, podobnie jak morœwiny...
00:18:48:...najmniejsze z oko³o 75 gatunków waleni na œwiecie.
00:18:53:Wiêkszoœæ waleni, jak na przyk³ad humbaki, wymaga poszukiwañ.
00:18:58:Ale delfiny czêsto same podp³ywaj¹ do ludzi.
00:19:28:Delfiny spêdzaj¹ ¿ycie zanurzone w s³onecznych wodach.
00:19:33:U¿ywaj¹ gwizdów do porozumiewania siê...
00:19:36:...i gwa³townych uderzeñ do badania przestrzeni za pomoc¹ echolokacji.
00:20:00:To co przyci¹ga Pain'a najbardziej do humbaków to ich podwodne dzwiêki.
00:20:05:Ale aby je us³yszeæ musi opuœciæ ha³aœliw¹ "Odysejê".
00:20:13:W latach szeœædziesi¹tych Rodger Pain i Scott McWail odkryli, ¿e humbaki œpiewaj¹.
00:20:18:Pain spêdzi³ lata nagrywaj¹c ich pieœni przez hydrofon.
00:20:25:Nie wiemy prawie nic odnoœnie znaczenia pieœni humbaków.
00:20:30:Wiemy natomiast, ¿e tylko samce œpiewaj¹.
00:20:32:Wydaje siê,¿e robi¹ to by zwróciæ uwagê samic...
00:20:35:...i rzuciæ wyzwanie innym samcom.
00:20:37:Ka¿dy samiec na tym obszarze œpiewa t¹ sam¹ pieœñ...
00:20:41:...ale zmienia siê ona w miarê up³ywu czasu.
00:20:44:Podobnie jak ludzie, humbaki czêsto stosuj¹ rymy...
00:20:48:...najprawdopodobniej aby ³atwiej zapamiêtaæ skomplikowane pieœni.
00:20:57:Zawieszone g³ow¹ w dó³ i bez ruchu czasami œpiewaj¹ godzinami.
00:21:03:Pieœni s¹ niesamowicie g³oœne.
00:21:32:Biolog Debby Blockna-Ferrari pracuje na Hawajach od 1975 roku, badaj¹c humbaki.
00:21:40:Jej szeœcioletnia córka jest gorliwym asystentem.
00:21:49:Uwielbiam pracê przy waleniach, zw³aszcza matkach z m³odymi.
00:21:52:Choæ czêsto trudno je badaæ, gdy¿ pod¹¿aj¹ za nimi grupy agresywnych samców.
00:22:19:Mimo ¿e samiec wygl¹da niegroŸnie pod wod¹...
00:22:22:...dziesiêæ ogromnych samców humbaka przep³ywajacych obok to 400-tonowe zagro¿enie ...
00:22:26:...dla ka¿dego naukowca który znajdzie siê na ich drodze.
00:23:12:Fizyczny kontakt z matk¹ jest bardzo wa¿ny dla m³odych.
00:23:16:Moje osobiste relacje, jako obserwatora, s¹ ró¿ne w zale¿noœci od danego osobnika.
00:23:21:Ich charaktery wydaj¹ siê byæ tak ró¿norodne jak osobowoœæ u ludzi.
00:23:25:Niektóre zachowuj¹ siê jakby mnie tam nie by³o...
00:23:28:...inne pozwalaj¹ mi podp³yn¹æ.
00:23:47:Tego ma³ego osobnika nazwaliœmy Echo.
00:23:50:Jej matka to Misty.
00:23:52:Echo jest zawsze zainteresowana tym co siê wokó³ niej dzieje.
00:24:00:M³ode s¹ czêsto skore do zabawy, podp³ywaj¹ blisko ¿eby mi siê przyjrzeæ...
00:24:06:...ale ich matki s¹ zawsze w pobli¿u.
00:24:27:Ci¹¿a u humbaków trwa oko³o roku.
00:24:31:Rodzi siê jedno m³ode, wa¿¹ce 2-3 tony.
00:24:36:Podczas opieki matki m³ode przybiera na wadze 100 funtów dziennie w pierwszych kilku tygodniach.
00:24:55:Tak jak ludzie, walenie oddychaj¹ powietrzem.
00:24:58:Gdy Echo siê urodzi³a, jej matka najprawdopodobniej wypchnê³a j¹ na powierzchniê...
00:25:02:...aby nabra³a powietrza pierwszy raz w ¿yciu.
00:25:31:Czêsto zalecaj¹cy siê samiec towarzyszy matce i m³odemu.
00:25:35:Podczas gdy matka mo¿e zostaæ pod wod¹ przeciêtnie oko³o 15 minut...
00:25:40:...m³ode, jak Echo, musz¹ wyp³ywaæ po powietrze co kilka minut.
00:26:10:Humbaki rozmna¿aj¹ siê i rodz¹ na Hawajach...
00:26:13:...ale nie ¿eruj¹ tutaj.
00:26:15:Aby znaleŸæ po¿ywienie musz¹ podj¹æ niewyobra¿aln¹ podró¿...
00:26:18:...p³yn¹c ponad 3 tysi¹ce mil a¿ do wód Alaski.
00:26:25:Podczas tej migracji m³ode rzadko opuszcza schronienie przy matce.
00:26:30:M³ody waleñ mia³by minimalne szanse na prze¿ycie w oceanie bez matki.
00:26:43:Gdy Misty i Echo wruszaj¹ do Alaski jestem podekscytowana, choæ martwiê siê o nie.
00:26:49:Ich podró¿ przez ocean i z powrotem jest pe³na niebezpieczeñstw.
00:26:53:Niektóre z waleni, jakie zna³am nigdy nie powróci³y.
00:27:39:Przypadkowe zde¿enia waleni ze statkami, przep³ywaj¹cymi przez tereny migracji...
00:27:45:...s¹ czêsto fatalne w skutkach.
00:27:48:Nara¿one na wiele niebezpieczeñstw, Misty i Echo...
00:27:52:...pod¹¿¹ pradawnym szlakiem waleni do Alaski.
00:28:04:W g³êbinach morza le¿¹ koœci ich przodków.
00:28:10:Przypominaj¹c czasy gdy ³owcy wielorybów grasowali wzd³u¿ szlaków migracji...
00:28:16:...doprowadzaj¹c wiele gatunków niemal¿e do wyginiêcia.
00:28:19:Mimo ¿e po³ów wielorybów jest obecnie ograniczony to nadal trwa.
00:28:24:Niektórzy rybacy zabijaj¹ nawet zagro¿one gatunki.
00:28:37:W jaki sposób walenie orientuj¹ siê w przestrzeni pozostaje tajemnic¹.
00:28:42:Byæ mo¿e pomagaj¹ im odg³osy wydawane przez odleg³e osobniki...
00:28:46:...zachowuj¹ce siê jak znaki nawigacyjne, prowadz¹ce przez g³êbiny.
00:29:03:Choæ s¹ mistrzami nawigacji, pewnych przeszkód nie umiej¹ unikn¹æ.
00:29:09:Gdy docieraj¹ do wybrze¿y, niekiedy wpadaj¹ w sieci rybackie.
00:29:16:Nawet najsilniejszy waleñ, walcz¹cy aby siê oswobodziæ, mo¿e uton¹æ...
00:29:22:...ale w odleg³ej Finlandii, osobnik w takim k³opotliwym po³o¿eniu...
00:29:25:...jeœli ma szczêœcie, spotyka biologa Johna Lee...
00:29:28:...który uwolni³ ponad 100 waleni.
00:29:32:W napawaj¹cej nadziej¹ przemianie, cz³owiek z ³owcy sta³ siê opiekunem.
00:29:42:Ktoœ móg³by przypuszczaæ,¿e zaplatany w sieæ waleñ...
00:29:45:...ci¹gn¹cy ³ódŸ, bêdzie agresywny.
00:29:48:Lecz John nigdy nie dozna³ ¿adnych obra¿eñ podczas ich uwalniania.
00:29:55:Wydaje siê,¿e walenie wiedz¹, ¿e staramy siê im pomóc.
00:29:59:I biernie to akceptuj¹.
00:30:01:Byæ mo¿e nawet z wdziêcznoœci¹.
00:30:10:Po tygodniach na pe³nym morzy humbaki dop³ywaj¹ do brzegów Alaski.
00:30:14:Niektóre mog³y straciæ prawie 1/3 swojej wagi od ostatniego ¿erowania.
00:30:19:¯adne zwierzê na Ziemi nie podejmuje wiêkszego wysi³ku bez po¿ywienia ni¿ humbaki.
00:30:29:Jedno z najwiêkszych niebezpieczeñstw podczas podró¿y waleni ...
00:30:35:...pochodzi nie od ludzi ale od w³asnego gatunku.
00:30:37:Tu czaszka walenia-zabójcy upiornie przypomina...
00:30:43:...¿e drapie¿nicy czaj¹ siê w okolicznych wodach.
00:30:45:Uzbrojeni w ogromne zêby, s¹ najstraszniejszym drapie¿nikiem dla innych waleni.
00:31:03:Zebrane w stada, walenie-zabójcy czêsto poluj¹ na m³ode osobniki...
00:31:08:...a nawet atakuj¹ doros³e walenie.
00:31:10:Na otwartych wodach nie ma gdzie siê ukryæ.
00:31:32:Nie wszystkie walenie dotr¹ do celu.
00:32:25:Ostatnia czêœæ historii waleni znajduje siê w lodowatych wodach Alaski...
00:32:31:...bêd¹cej jednoczesnie ¿erowiskiem jak i miejscem docelowym migracji humbaków.
00:32:36:"Odyseja" wraz z za³og¹ przyp³ynê³a tu by oczekiwaæ na walenie.
00:33:15:Wokó³ "Odyseji" rozpocz¹³ siê sezon obfitoœci na dalekiej pó³nocy.
00:33:21:Mimo ¿e humbaki poda¿aj¹ w stronê Alaski dla ³awic krylu i ma³ych ryb...
00:33:26:...wiosenne i letnie miesiace s¹ obfite w po¿ywienie równie¿ dla ca³orocznych rezydentów.
00:34:09:Wokó³ nas spektakl dzikiego ¿ycia, ale ani œladów waleni.
00:34:58:Dni wypatrywania przeradzaj¹ siê w tygodnie.
00:35:02:Choæ walenie s¹ takie du¿e, mo¿na mieæ problemy z ich znalezieniem.
00:35:07:Czêsto zanim siê je zobaczy, mo¿na je us³yszeæ.
00:36:02:D³uga i niebezpieczna podró¿ zakoñczy³a siê.
00:36:05:Walenie powróci³y.
00:36:38:Wielki samiec podp³ywa do ³odzi i p³ynie przed ni¹.
00:36:42:Coœ, czego Pain nie widzia³ nigdy przedtem u humbaków.
00:37:45:W ci¹gu dnia pojawia siê coraz wiêcej waleni...
00:37:49:...lecz, ku rozczarowaniu za³ogi, Misty i Echo nie ma wœród nich.
00:38:04:W koñcu nadp³ywa stado matek z m³odymi.
00:38:18:Nagle nadszed³ moment, na który wszyscy liczyli.
00:38:21:Czysty przypadek sprawi³, ¿e zaowa¿yli m³ode z dobrze znan¹ "czapk¹".
00:38:27:To Echo.
00:38:32:A Misty jest razem z ni¹.
00:38:34:Uda³o im siê przebyæ podró¿ bez szwanku.
00:38:52:D³ugie miesi¹ce postu skoñczy³y siê, stado rozpoczyna ¿erowanie.
00:38:57:Dotychczas zale¿ne jedynie od mleka matki...
00:39:01:...m³ode pierwszy raz zasmakuj¹ krylu i ryb.
00:39:18:Humbaki wypracowa³y jedn¹ z najbardziej niezwyk³ych strategii od¿ywiania.
00:39:22:W skoordynowany sposób tworz¹ sieæ z³o¿on¹ z pêcherzyków powietrza...
00:39:28:...aby otoczyæ ma³¹ ³awicê ryb.
00:39:31:Nastêpnie, podczas gdy jeden wynurzony osobnik wydaje odg³os...
00:39:36:...pozosta³e wyp³ywaj¹ przez sieæ aby schwytaæ uwiêzione ryby w swe ogromne paszcze.
00:39:41:To idealna strategia.
00:39:47:Ryby nie mog¹ przenikn¹æ przez bariere pêcherzyków.
00:39:51:To jeden z najbardziej niesamowitych widoków w przyrodzie...
00:39:54:...tak rzadko widziany przez ludzi.
00:41:03:Gdy lato siê koñczy humbaki wracaj¹ na po³udnie.
00:41:07:Kontynuuj¹ staro¿ytny cykl ¿ycia.
00:41:13:Wiêksza czêœæ ich ¿ycia pozostaje tajemnic¹.
00:41:17:Jednak¿e im wiêcej o nich wiemy tym bardziej staramy siê chroniæ ich œwiat...
00:41:22:...tak aby w dalekiej przysz³oœci dzieci naszych dzieci...
00:41:26:...mog³y nadal podziwiaæ pieœni i tajemnice najwiêkszych stworzeñ...
00:41:33:...jakie kiedykolwiek zna³a Ziemia.
00:41:42:T³umaczenie : ELLEN RIPLEY
00:41:44:T³umaczenie : ELLEN RIPLEY
00:41:46:T³umaczenie : ELLEN RIPLEY
00:41:49:>> Napisy pobrane z http://napisy.org <<|>>>>>>>> nowa wizja napisów <<<<<<<<