1
00:00:28,920 --> 00:00:30,679
Najbardziej znana|œmieræ w historii...

2
00:00:30,839 --> 00:00:34,240
to œmieræ|Jezusa z Nazaretu.

3
00:00:36,600 --> 00:00:40,240
Dwa tysi¹ce lat temu,|w pierwszym wieku Jeruzalem

4
00:00:40,399 --> 00:00:43,920
zosta³ ukrzy¿owany|przez Rzymian.

5
00:00:44,240 --> 00:00:48,359
Ewangelie mówi¹, ¿e by³|pochowany w grobie...

6
00:00:50,000 --> 00:00:52,719
I dwa dni potem, Maria Magdalena|jedna z jego najbli¿szych uczennic

7
00:00:52,880 --> 00:00:55,920
znalaz³a grób pusty.

8
00:01:00,560 --> 00:01:06,680
Lecz zgodnie z ewangeli¹ Mateusza,|by³a jeszcze inna opowieœæ kr¹¿¹ca po œmierci Jezusa.

9
00:01:07,280 --> 00:01:09,040
I chocia¿ ewangelie|nazywaj¹ to k³amstwem

10
00:01:09,200 --> 00:01:13,840
rozchodzi³a siê pog³oska, ¿e uczniowie|Jezusa przenieœli potajemnie cia³o swojego mistrza...

11
00:01:14,000 --> 00:01:17,280
by pochowaæ go na zawsze.

12
00:01:19,719 --> 00:01:25,319
Jeœli to jest prawda, wed³ug pierwszowiekowej,|¿ydowskiej tradycji pochówku zmar³ych w Jeruzalem...

13
00:01:25,480 --> 00:01:30,959
cia³o Jezusa by³oby przeniesione do grobu|rodzinnego wykutego w skale.

14
00:01:32,200 --> 00:01:37,799
A wiêc po ukrzy¿owaniu do zmartwychwstania,|ponowny pochówek by³ utrzymywany w sekrecie...

15
00:01:37,959 --> 00:01:41,640
przez swoich|najbli¿szych uczniów.

16
00:01:41,799 --> 00:01:44,519
Cia³o Jezusa zosta³o|zawiniête w ca³un...

17
00:01:44,680 --> 00:01:48,120
i pozostawione|do roz³o¿enia.

18
00:01:49,480 --> 00:01:53,159
Rok póŸniej, jego|uczniowie powrócili...

19
00:01:53,319 --> 00:01:55,079
tym razem po³¹czyæ|go ze swoj¹ rodzin¹...

20
00:01:55,239 --> 00:01:58,760
w koñcowej|ceremonii pogrzebu.

21
00:02:00,959 --> 00:02:04,640
Maria, matka Jezusa|uczestniczy³a w ceremonii.

22
00:02:04,799 --> 00:02:07,519
Maria Magdalena|tak¿e tam by³a.

23
00:02:07,680 --> 00:02:10,400
Jego bracia: Szymon...

24
00:02:10,560 --> 00:02:12,319
Józef,

25
00:02:12,479 --> 00:02:13,280
Juda,

26
00:02:13,439 --> 00:02:15,199
I James (Janusz? )...

27
00:02:15,360 --> 00:02:20,000
Którzy przygotowali koœci|Jezusa do koñcowego pochówku...

28
00:02:20,159 --> 00:02:21,919
umieszczaj¹c|w wapiennej urnie...

29
00:02:22,080 --> 00:02:25,000
zwanej "kostnic¹".

30
00:02:29,759 --> 00:02:33,439
Imiê Jezusa zosta³o pospiesznie|napisane w œrodku...

31
00:02:33,599 --> 00:02:36,319
Jego "kostnica" zosta³a|umieszczona w niszy...

32
00:02:36,479 --> 00:02:38,199
w izbie wewnêtrznej...

33
00:02:38,360 --> 00:02:40,120
zapieczêtowana na zawsze...

34
00:02:40,280 --> 00:02:43,919
g³êboko w swoim|grobie rodzinnym.

35
00:02:46,039 --> 00:02:48,960
Z A G I N I O N Y|G R Ó B   J E Z U S A

36
00:03:02,360 --> 00:03:04,120
To by³o pi¹tkowe popo³udnie...

37
00:03:04,280 --> 00:03:07,400
tu¿ pod mym oknem...

38
00:03:08,120 --> 00:03:09,879
trwa³y prace konstrukcyjne.

39
00:03:10,039 --> 00:03:14,879
By przygotowaæ miejsce pod|budowê, rozbijano ska³y dynamitem.

40
00:03:15,800 --> 00:03:20,400
Ciekawi, jak wszystkie dzieci,|pobiegliœmy zobaczyæ eksplozjê.

41
00:03:20,560 --> 00:03:24,400
Zaraz po wybuchu, jak|tylko opad³ py³...

42
00:03:25,360 --> 00:03:28,080
Zobaczy³em grobowiec.

43
00:03:28,240 --> 00:03:31,840
powy¿ej wejœcia|by³ trójk¹t i ko³o.

44
00:03:35,919 --> 00:03:39,599
Na wiosnê 1980r., w Talpiot,|na po³udnie od Jeruzalem...

45
00:03:39,759 --> 00:03:45,280
wybuchy wykonane przez ekipy budowlane,|ods³oni³y wejœcie do grobowca...

46
00:03:45,520 --> 00:03:48,240
mia³ dwa tysi¹ce lat.

47
00:03:48,400 --> 00:03:52,080
Mój syn wbieg³ do|domu, mia³ osiem lat...

48
00:03:52,240 --> 00:03:56,840
I krzycza³: "Mamo, robotnicy|burz¹ grób, który odkryli."

49
00:03:57,039 --> 00:04:01,439
Zaczê³am szukaæ i dzwoniæ|po ró¿nych archeologach...

50
00:04:02,759 --> 00:04:05,479
Lecz ¿aden nie by³ dostêpny.

51
00:04:05,639 --> 00:04:09,319
Wtedy wezwa³am policjê by|zatrzymali wyburzanie.

52
00:04:09,479 --> 00:04:12,199
Za³oga budowlana|uda³a siê do domów.

53
00:04:12,360 --> 00:04:15,080
Poniewa¿ zbli¿a³ siê Szabat.

54
00:04:15,240 --> 00:04:18,920
W niedzielê rano, pod|naciskiem inwestorów...

55
00:04:19,079 --> 00:04:21,800
wezwano ekipê|archeologów po wyjaœnienia.

56
00:04:21,959 --> 00:04:26,600
Mieli tylko trzy dni zanim grób|zostanie zapieczêtowany i zalany cementem.

57
00:04:26,759 --> 00:04:31,399
"Widzia³em to du¿e trzêsawisko,|z traktorami i koparkami...

58
00:04:31,560 --> 00:04:34,279
i ciê¿arówki kr¹¿¹ce|w ró¿nych kierunkach...

59
00:04:34,439 --> 00:04:38,079
i akurat w centrum tego|by³a ta szczelina, dziura...

60
00:04:38,240 --> 00:04:42,560
która wydawa³a siê|wejœciem do grobu w Talpiot.

61
00:04:43,040 --> 00:04:45,759
Powy¿ej wejœcia by³a|unikalna fasada...

62
00:04:45,920 --> 00:04:48,639
starannie wyrzeŸbiony|daszek i okr¹g...

63
00:04:48,800 --> 00:04:51,519
które zainteresowa³y|archeologów.

64
00:04:51,680 --> 00:04:56,319
Nie ma w¹tpliwoœci, ¿e symbole|w fasadzie grobu, coœ znaczy³y...

65
00:04:56,480 --> 00:05:01,120
Ma³o prawdopodobne jest, ¿e osoby|czy rodzina, która przysz³a zasun¹æ grób...

66
00:05:01,279 --> 00:05:04,000
umieœci³a te|znaki przypadkiem.

67
00:05:04,160 --> 00:05:06,879
Musz¹ coœ symbolizowaæ.

68
00:05:07,040 --> 00:05:08,800
Co symbolizuj¹? Nie wiem.

69
00:05:08,959 --> 00:05:14,480
Lecz rzadkoœci¹ jest spotkaæ ten typ|symboliki w zwyczajnym, prostym grobie

70
00:05:15,680 --> 00:05:18,360
Shimon Gibson, m³ody|badacz grobu...

71
00:05:18,519 --> 00:05:20,279
By³ jednym|z pierwszych w œrodku.

72
00:05:20,439 --> 00:05:23,160
Przejrza³ odkrycia.

73
00:05:23,319 --> 00:05:27,000
To by³o wielkie, bardzo|podniecaj¹ce dla mnie wejœcie do grobowca...

74
00:05:27,160 --> 00:05:29,879
który by³ podzielony|na staro¿ytn¹ komnatê...

75
00:05:30,040 --> 00:05:34,480
i dziury w œcianach,|gdzie znajdowa³y siê cia³a...

76
00:05:35,800 --> 00:05:39,439
ulokowane w|ró¿nych kierunkach...

77
00:05:39,639 --> 00:05:45,720
By³o bardzo wa¿ne przenieœæ jak najwiêksz¹|liczbê szczegó³ów archeologicznych na plany.

78
00:05:46,360 --> 00:05:51,759
Szczegó³owy plan Gibsona,|zarejestrowa³ ka¿dy centymetr w œrodku z grobu.

79
00:05:53,079 --> 00:05:57,680
Od izby wewnêtrznej, rozchodzi³o|siê szeœæ ma³ych wydr¹¿eñ,

80
00:05:57,839 --> 00:06:02,040
zwanych "Loculis", albo|"Cohin" po hebrajsku.

81
00:06:02,639 --> 00:06:07,680
W ka¿dym Cohib, archeolodzy znaleŸli|dziesiêæ trumien wapiennych.

82
00:06:08,399 --> 00:06:11,680
Tak¿e znane jako "Kostnice".

83
00:06:12,240 --> 00:06:16,879
Kostnice szybko zosta³y przetransportowane|do Muzeum Rockefeller w Jeruzalem.

84
00:06:17,040 --> 00:06:21,800
dzia³aj¹cego pod kierunkiem|Wydzia³u Staro¿ytnoœci Izraela.

85
00:06:25,680 --> 00:06:28,399
Koœci i resztki|znalezione w œrodku...

86
00:06:28,560 --> 00:06:33,600
zosta³y posegregowane w oddzielne|pude³ka do ponownego pochowania

87
00:06:34,319 --> 00:06:40,439
W³adze zdecydowa³y rozpatrzyæ podania|ortodoksyjnej wspólnoty ¿ydowskiej w Jeruzalem...

88
00:06:41,000 --> 00:06:46,279
i oddaæ resztki koœci, które|by³y analizowane przez antropologów...

89
00:06:49,639 --> 00:06:52,360
do ponownego pochówku.

90
00:06:52,519 --> 00:06:57,160
Wtedy zacz¹³ siê proces katalogowania|staro¿ytnych pudelek z koœæmi.

91
00:06:57,319 --> 00:07:01,759
Do 1980, zosta³o znalezionych|ponad tysi¹c "kostnic".

92
00:07:02,120 --> 00:07:06,319
Lecz tylko 20%, mia³o|wyrzeŸbione imiê zmar³ego.

93
00:07:07,879 --> 00:07:12,519
Wtedy odkryto, ¿e szeœæ z|dziesiêciu, mia³y inskrypcje...

94
00:07:12,680 --> 00:07:17,120
Nie s¹ to du¿e inskrypcje,|i ich zamiarem nie jest...

95
00:07:17,439 --> 00:07:22,079
postrzeganie ich przez innych,|ani upamiêtnianie zmar³ych.

96
00:07:22,240 --> 00:07:26,879
S¹ tam, po to aby cz³onkowie rodziny,|chc¹c zmieniæ miejsce urny...

97
00:07:27,040 --> 00:07:31,480
wiedzieli która jest|która i która nale¿y do kogo.

98
00:07:36,639 --> 00:07:42,279
Spostrze¿enia archeologów udowadniaj¹,|¿e zwyczaj u¿ywania "kostnic" w pogrzebach w Jeruzalem...

99
00:07:42,439 --> 00:07:45,160
przetrwa³ tylko sto lat...

100
00:07:45,319 --> 00:07:50,639
do roku 70 naszej ery,|kiedy Jeruzalem zosta³o zniszczone przez Rzymian.

101
00:07:51,040 --> 00:07:54,759
A odkrycie inskrypcji na|kamiennych trumnach jak te...

102
00:07:54,959 --> 00:08:00,439
zapewniaj¹ archeologów, kataloguj¹c imiona,|specyficznych dla czasów Jezusa.

103
00:08:00,639 --> 00:08:04,319
Na jednej z "kostnic" odkrytej|w grobie w Talpiot...

104
00:08:04,480 --> 00:08:07,199
napisanej po Aramejsku,|odkryto zdumiewaj¹ce imiê...

105
00:08:07,399 --> 00:08:10,199
"Yeshua bar Yehosef"

106
00:08:16,000 --> 00:08:19,319
Yeshua albo Jezus, syn Józefa.

107
00:08:20,800 --> 00:08:24,879
Yeshua bar Yehosef. Kiedy|zosta³o to odkryte...

108
00:08:26,519 --> 00:08:32,559
archeolodzy byli podekscytowani, a nawet|podnieceni bo nie s³yszeli o czymœ takim...

109
00:08:33,320 --> 00:08:35,960
"ZnaleŸliœmy kostnicê|Jezusa, syna Józefa?"

110
00:08:36,120 --> 00:08:39,720
Nie by³o tak naprawdê|o czym mówiæ.

111
00:08:41,840 --> 00:08:46,480
Dziœ, kostnica Jezusa, syna|Józefa jest w posiadaniu w³adz...

112
00:08:46,679 --> 00:08:51,279
z Izraela, albo AAI. Jak|reszta kostnic grobu Talpiot.

113
00:08:54,399 --> 00:08:58,039
Wiêkszoœæ z nich by³o przechowywanych|w tym ogromnym magazynie...

114
00:08:58,240 --> 00:09:00,519
Dlaczego?

115
00:09:01,080 --> 00:09:04,759
Zebraliœmy zespó³ naukowców,|uczonych i dziennikarzy.

116
00:09:04,919 --> 00:09:06,679
By zbadaæ dziesiêæ|staro¿ytnych pude³ z koœæmi...

117
00:09:06,840 --> 00:09:11,000
by dowiedzieæ siê|dlaczego zosta³y pominiête.

118
00:09:20,279 --> 00:09:22,919
To jest ta.|Felix?

119
00:09:23,120 --> 00:09:26,639
Ta mierzy 5,6.|To jest ta.

120
00:09:26,960 --> 00:09:29,600
Jezus syn Józefa

121
00:09:32,679 --> 00:09:35,399
Dzisiaj jest u eksperta|w pismach staro¿ytnych

122
00:09:35,600 --> 00:09:37,320
wybitnego profesora Harvardu:

123
00:09:37,480 --> 00:09:41,200
Frank Moore Cross, by|przeanalizowa³ inskrypcje.

124
00:09:41,399 --> 00:09:45,000
Poniewa¿ wiedz¹c, ¿e wyryte|na kostnicy znaki...

125
00:09:45,200 --> 00:09:49,679
to litery, s¹ tak nieforemne,|¿e trudno je odczytaæ.

126
00:09:51,000 --> 00:09:55,559
Tekst jest bardzo nierówny,|mo¿na by rzec, ¿e to ba³agan.

127
00:09:55,799 --> 00:09:57,440
Naukowcy opisuj¹|to jako graffiti.

128
00:09:57,639 --> 00:10:00,360
Tak pobie¿nie, ¿e wydawa³by|siê byæ pisany, tylko dla...

129
00:10:00,519 --> 00:10:04,200
najbli¿szej rodziny,|która mog³a by to przeczytaæ.

130
00:10:04,360 --> 00:10:07,679
Jest tutaj "X" przed imieniem.

131
00:10:09,120 --> 00:10:11,840
potem imiê Yeshua, i...

132
00:10:12,000 --> 00:10:16,039
za tym imieniem jasno|widaæ imiê Yehosef.

133
00:10:16,840 --> 00:10:17,639
"syn Józefa".

134
00:10:17,840 --> 00:10:21,960
Nie mam w¹tpliwoœæ, ¿e|to siê czyta "Yeshua...

135
00:10:22,559 --> 00:10:26,879
Yeshua bar Yehosef", to|jest: Jezus syn Józefa.

136
00:10:30,279 --> 00:10:32,960
Jezus, syn Józefa.

137
00:10:33,120 --> 00:10:38,720
Analiza Profesora Crossa przeprowadzona na zdjêciu,|nakierowa³a nas dok³adnie czego musimy szukaæ.

138
00:10:38,879 --> 00:10:41,759
na starej trumnie.

139
00:10:46,519 --> 00:10:49,320
"Jezus syn Józefa"

140
00:11:05,759 --> 00:11:07,519
Jezus syn Józefa.

141
00:11:07,679 --> 00:11:10,440
Zdumiewaj¹ce, nie?

142
00:11:12,480 --> 00:11:16,120
Zdumiewaj¹ce to nie|odpowiednie s³owo...

143
00:11:16,320 --> 00:11:20,720
Czy ta kamienna trumna|nale¿a³a do Jezusa z Nazaretu?

144
00:11:21,080 --> 00:11:23,799
By odpowiedzieæ to pytanie,|musimy przeanalizowaæ wszystkie

145
00:11:24,000 --> 00:11:28,559
archeologiczne dowody|skrywane w tym grobie rodzinnym.

146
00:11:28,720 --> 00:11:31,480
Czy jest zgodne z|chrzeœcijañsk¹ tradycj¹?

147
00:11:31,679 --> 00:11:34,399
Czy podwa¿a Wiarê?

148
00:11:36,399 --> 00:11:40,120
Jeœli koœci Jezusa zosta³yby|znalezione jutro w Jerozolimie...

149
00:11:40,279 --> 00:11:43,960
i niew¹tpliwie zosta³oby|potwierdzone, ¿e to koœci Jezusa...

150
00:11:44,159 --> 00:11:45,840
czy to zburzy³oby|wiarê chrzeœcijañsk¹?

151
00:11:46,000 --> 00:11:47,759
Z pewnoœci¹ nie|zburzy³by mojej.

152
00:11:47,960 --> 00:11:52,000
Odejdê nie zwa¿aj¹c na|cia³o, w górê, do Boga.

153
00:11:53,720 --> 00:11:57,360
Wydaje siê, ¿e chrzeœcijanie nie|mog¹ przyj¹æ, ¿e szcz¹tki Jezusa...

154
00:11:57,519 --> 00:12:00,200
by³y przenoszone|do grobu rodzinnego.

155
00:12:00,360 --> 00:12:04,279
Zaraz potem zniknê³y|jak mówi Ewangelia.

156
00:12:06,120 --> 00:12:10,519
Zgodnie z wiar¹ Chrzeœcijan,|Jezus wst¹pi³ do nieba.

157
00:12:10,960 --> 00:12:16,559
Teoretycznie, jego wst¹pienie mo¿e byæ|duchowe, zostawiaj¹c za sob¹ swoje cia³o.

158
00:12:16,759 --> 00:12:20,360
Faktycznie, ci, którzy uwa¿aj¹|ewangelie jako dokumenty historyczne

159
00:12:20,519 --> 00:12:25,159
mog¹ s¹dziæ, ¿e szcz¹tki Jezusa|zosta³y w grobie rodzinnym.

160
00:12:25,320 --> 00:12:28,039
Najpierw jest po³o¿ony|w grobie tymczasowym

161
00:12:28,240 --> 00:12:30,000
a póŸniej... w koñcu

162
00:12:30,159 --> 00:12:32,759
magicznie znika

163
00:12:33,000 --> 00:12:40,320
i idzie do nieba, co jest punktem wiary Chrzeœcijan,|ale jeœli chcemy podejœæ historycznie i realistycznie...

164
00:12:40,639 --> 00:12:44,960
zosta³by pochowany|ostatecznie, jak dobry ¯yd.

165
00:12:45,519 --> 00:12:49,360
Dobrze? A grób, musia³|mieæ grób rodzinny.

166
00:12:52,159 --> 00:12:54,879
Grób rodzinny Jezusa.

167
00:12:55,080 --> 00:12:57,759
Jeœli kostnica znaleziona|w grobie Talpiot

168
00:12:57,919 --> 00:13:00,639
oznaczona jako|"Jezus, syn Józefa"

169
00:13:00,799 --> 00:13:04,480
zawiera³a swego|czasu szcz¹tki Jezusa

170
00:13:04,639 --> 00:13:09,960
to wszystkie kostnice w tym grobie,|musia³yby nale¿eæ do rodziny Jezusa

171
00:13:10,399 --> 00:13:14,080
Na piêciu pozosta³ych kostnicach, o|których doniesiono ¿e mia³y inskrypcje...

172
00:13:14,240 --> 00:13:19,480
mo¿emy spodziewaæ siê odnaleŸæ imiona|z drzewa genealogicznego Jezusa.

173
00:13:22,879 --> 00:13:26,240
Jezus by³ synem|Marii i Józefa.

174
00:13:26,720 --> 00:13:29,399
lecz wielu nie wie, ¿e wed³ug|tradycji chrzeœcijañskiej

175
00:13:29,559 --> 00:13:33,159
mia³ dwie siostry:|Miriam i Salomé,

176
00:13:34,399 --> 00:13:38,039
a ewangelia Mateusza, mówi|nam ¿e mia³ czterech braci

177
00:13:38,200 --> 00:13:42,120
Szymona, Judê, Jamesa|(Janusza) i Józefa.

178
00:13:44,000 --> 00:13:48,559
jego przybrany ojciec Józef,|by³ potomkiem króla Davida.

179
00:13:48,759 --> 00:13:52,440
Lecz Józef najprawdopodobniej zmar³|w Nazaret, gdzie by³ pogrzebany...

180
00:13:52,639 --> 00:13:55,440
nie w Jeruzalem.

181
00:13:56,440 --> 00:13:59,120
María matka Jezusa.

182
00:13:59,279 --> 00:14:01,039
Tak¿e by³a potomkiem Davida.

183
00:14:01,200 --> 00:14:04,879
Lecz w odró¿nieniu od Józefa, i|wed³ug tradycji chrzeœcijañskiej,

184
00:14:05,039 --> 00:14:07,879
zmar³a w Jeruzalem.

185
00:14:10,799 --> 00:14:13,519
I w tym samym grobie|"Jezus syn Józefa",

186
00:14:13,679 --> 00:14:16,559
odkryto drugie imiê.

187
00:14:19,440 --> 00:14:23,120
Kostnica przechowywana|jest w muzeum Izraela.

188
00:14:23,279 --> 00:14:25,039
Jak widaæ rycina|jest bardzo prosta.

189
00:14:25,200 --> 00:14:28,879
Hebrajskie litery,|tworz¹ce to imiê to:

190
00:14:29,039 --> 00:14:31,759
"Mem" odpowiada M

191
00:14:31,919 --> 00:14:33,679
"Resh" do R

192
00:14:33,840 --> 00:14:36,879
"Yud" mo¿e byæ I albo Y

193
00:14:37,639 --> 00:14:42,080
I "Hei" w hebrajskim jest|jak H w ³acinie, angielskim

194
00:14:44,360 --> 00:14:46,120
to tworzy Mariah.

195
00:14:46,279 --> 00:14:48,840
Ma -ri -ah.

196
00:14:49,159 --> 00:14:52,840
I jest imieniem bardzo rzadko|widywanym na kostnicach.

197
00:14:53,000 --> 00:14:54,759
tu w Izraelu.

198
00:14:54,919 --> 00:14:57,519
Mariah, Maria.

199
00:14:57,799 --> 00:15:02,679
Znaleziona w tym samym grobie|rodzinnym co "Jezus, syn Józefa"

200
00:15:03,559 --> 00:15:07,320
Czy to ma byæ kostnica|Maryi Dziewicy?

201
00:15:10,080 --> 00:15:14,559
W ca³ej historii, pocz¹wszy od pierwszych greckich|t³umaczeñ Ewangelii Marka, najwczeœniejszej Ewangelii

202
00:15:14,720 --> 00:15:18,840
imiê Marii Dziewicy,|zawsze pisane by³o Maria.

203
00:15:20,480 --> 00:15:24,240
To ³aciñska odmiana|hebrajskiej Miriam.

204
00:15:28,159 --> 00:15:29,919
Po œmierci Jezusa

205
00:15:30,080 --> 00:15:35,320
Maria kontynuowa³a jego nauki i|musia³a zgromadziæ wielu zwolenników.

206
00:15:35,840 --> 00:15:40,480
W okresie przejœciowym religii, Rzymianie|tak¿e nawracali siê pod¹¿aj¹c za Jezusem.

207
00:15:40,639 --> 00:15:43,360
I kiedy jego popularnoœæ|ros³a ³¹cz¹c zwolenników

208
00:15:43,519 --> 00:15:46,240
imiê Maria zosta³o|"zlacinizowane".

209
00:15:46,399 --> 00:15:51,000
Dlatego te¿ w Nowym Testamencie|jej imiê zapisuje siê jako "Maria".

210
00:15:51,159 --> 00:15:54,840
Imiê Maria jest bardzo|rzadkie w hebrajskim

211
00:15:55,000 --> 00:15:59,639
Lecz jest dok³adnie tym, które|spotkano w grobie Talpiot.

212
00:16:04,600 --> 00:16:09,240
Jeœli w 1980 archeolodzy|zadecydowaliby chocia¿ na moment,

213
00:16:09,399 --> 00:16:13,440
¿e to dzieñ odkrycia|kostnicy Marii Dziewicy

214
00:16:14,200 --> 00:16:19,200
jakich innych cz³onków rodziny|mog¹ siê spodziewaæ zaraz za ni¹?

215
00:16:19,960 --> 00:16:21,720
Zobacz "Mateusz"!

216
00:16:21,879 --> 00:16:25,279
M, T, "Yud",|"Hei" to - Matyah.

217
00:16:27,639 --> 00:16:31,440
Matyah jest skrótem|b¹dŸ zdrobnieniem

218
00:16:32,399 --> 00:16:35,120
Matithya, albo Mathithyao,

219
00:16:35,279 --> 00:16:38,720
od którego pochodzi|imiê Mateusz.

220
00:16:42,000 --> 00:16:46,600
Mateusz. Imiê, które zdaje|siê nie pasowaæ do rodziny Jezusa.

221
00:16:47,759 --> 00:16:51,440
Nowy Testament sk³ada|siê z czterech Ewangelii

222
00:16:51,600 --> 00:16:53,360
przypisana Mateuszowi,

223
00:16:53,519 --> 00:16:56,240
Markowi, £ukaszowi i Janowi.

224
00:16:56,399 --> 00:17:00,159
Ewangelista Mateusz|by³ uczniem Jezusa

225
00:17:01,200 --> 00:17:03,919
Znawcy nie wierz¹, ¿e by³|spokrewniony z Jezusem

226
00:17:04,079 --> 00:17:09,599
Ale jest du¿o powodów by s¹dziæ, ¿e|by³o wielu Mateuszów w rodzinie Jezusa.

227
00:17:11,720 --> 00:17:15,400
Powiem wam coœ bardzo interesuj¹cego, ¿e|s¹ dwa pochodzenia Jezusa, ka¿dy czyta³,

228
00:17:15,559 --> 00:17:20,319
¿e w oficjalnym rodowodzie|Józef jest jego przybranym ojcem

229
00:17:21,319 --> 00:17:25,000
w prostej linii pochodz¹cym|od Krolów Izraela,

230
00:17:25,160 --> 00:17:27,880
dobrze znane, wielkie|historyczne imiona.

231
00:17:28,039 --> 00:17:31,680
Lecz inny rodowód|przedstawia £ukasz

232
00:17:31,880 --> 00:17:36,519
ludzie nie wiele o tym wiedz¹, rozdzia³ trzeci|wg £ukasza, trzeba przewertowaæ kilka stron,

233
00:17:36,680 --> 00:17:39,359
to rodowód Marii.

234
00:17:39,559 --> 00:17:45,160
I w tym rodowodzie pojawia siê|piêciu, szeœciu, siedmiu albo oœmiu Mateuszów.

235
00:17:45,319 --> 00:17:49,880
Mathaia, Mathathias, to|Mahabejskie pierwsze imiê

236
00:17:51,039 --> 00:17:53,759
królewskiej rodziny

237
00:17:53,920 --> 00:17:55,680
to kap³añskie imiê.

238
00:17:55,839 --> 00:17:58,559
Wiemy, ¿e Maria jest|spokrewniona z El¿biet¹

239
00:17:58,720 --> 00:18:03,359
matk¹ Jana Chrzciciela, kap³ana.|Przez co ma kap³añskie powi¹zania.

240
00:18:03,519 --> 00:18:07,200
Podobnie jak Juda,|ze szczepu Syjonu.

241
00:18:09,279 --> 00:18:12,000
Dlatego te¿ nie wydaje mi siê w ogóle dziwne|abyœmy znaleŸli Mateusza w tym grobie,

242
00:18:12,160 --> 00:18:16,720
i w zasadzie jeden wiêcej|nie zdziwi i da siê dopasowaæ

243
00:18:19,839 --> 00:18:21,599
Faktycznie,|w odró¿nieniu od Mateusza

244
00:18:21,759 --> 00:18:26,400
pojawienie siê innych imion jak|Izaak albo Jan, zaprzeczy³yby

245
00:18:26,559 --> 00:18:29,240
jakoby ten grób by³ rzeczywistym|grobem rodzinnym Jezusa,

246
00:18:29,400 --> 00:18:33,079
poniewa¿ nie pojawiaj¹ siê|nigdzie w rodowodzie Jezusa.

247
00:18:33,240 --> 00:18:35,960
Nie ma nawet pojedynczego imienia, które|nie pasuje do ewangelicznej opowieœci.

248
00:18:36,119 --> 00:18:41,720
Ka¿de imiê w tym samym grobie ³¹czy siê. Ka¿de|pojedyncze imiê ma ewangeliczne powi¹zanie.

249
00:18:41,880 --> 00:18:46,920
Nie istnieje ¿adne imiê, jak na|przyk³ad Daniel, które nie pasuje

250
00:18:51,480 --> 00:18:55,160
Na trzech kostnicach, cztery|imiona zosta³y odkryte

251
00:18:55,319 --> 00:18:58,680
Józef, Jezus, Maria i Mateusz.

252
00:19:01,079 --> 00:19:03,799
I wtedy na kostnicy,|znalezionej g³êboko w grobowcu

253
00:19:03,960 --> 00:19:05,720
odkryto inne imiê.

254
00:19:05,880 --> 00:19:09,920
Ta inskrypcja mówi|Yosah, z "Hei" na koñcu

255
00:19:11,599 --> 00:19:15,279
i niew¹tpliwie jest|zdrobnieniem Yehosef.

256
00:19:15,440 --> 00:19:19,119
I jako rycina na kostnicy|jest troszeczkê nadzwyczajna.

257
00:19:22,079 --> 00:19:26,720
Jeœli przek³adam go na angielski,|to mówiê: to na pewno Józef

258
00:19:26,880 --> 00:19:29,599
lecz nie jest tylko Józef,

259
00:19:29,759 --> 00:19:30,720
to Yosah.

260
00:19:30,880 --> 00:19:35,519
W hebrajskim jest bardzo popularne|i zwyczajne "Yose, Yose,!"

261
00:19:35,680 --> 00:19:40,000
Józef, to jak Joey, lecz|nigdy nie us³yszysz Yosah

262
00:19:40,480 --> 00:19:43,200
i tak¿e nie s³ysza³o siê|w czasach staro¿ytnych.

263
00:19:43,359 --> 00:19:47,000
"Yo" "E" przechodz¹ce|w "A" "Yosah".

264
00:19:47,200 --> 00:19:49,920
zgadnijcie sk¹d znamy to imiê?

265
00:19:50,079 --> 00:19:55,599
W Ewangelii Marka, Jezus mia³ braci,|ludzie nie wiedz¹, ¿e Jezus mia³ braci

266
00:19:55,799 --> 00:20:01,400
wiêkszoœæ wyznawców w Koœciele Katolickim|mówi, ¿e byli to kuzyni albo przyrodni bracia,

267
00:20:01,559 --> 00:20:07,079
lecz wiêkszoœæ historyków biblijnych,|dok³adnie wiedz¹, ¿e Jezus mia³ braci

268
00:20:08,279 --> 00:20:13,880
ich imiona s¹ w Ewangeliach, czterej bracia|James (Janusz), Józef, Juda i Szymon.

269
00:20:14,039 --> 00:20:17,720
Lecz Józef, u Marka, tylko w|najwczeœniejszej Ewangelii Marka

270
00:20:17,880 --> 00:20:20,920
to nie Józef, to Yosah.

271
00:20:23,640 --> 00:20:30,319
Yosah albo Jose po angielsku, by³ bratem Jezusa.|Lecz Ewangelie nie mówi¹ zbyt wiele na ten temat.

272
00:20:31,279 --> 00:20:34,960
Znika zaraz po trzech|krótkich wzmiankach

273
00:20:35,119 --> 00:20:38,759
Co sta³o siê z Jose?|To tajemnica...

274
00:20:38,960 --> 00:20:42,640
Lecz jeœli kostnice z grobowca|Talpiot, nale¿¹ do rodziny Jezusa

275
00:20:42,799 --> 00:20:46,000
Jose w koñcu siê odnajdzie.

276
00:20:46,640 --> 00:20:48,400
Z wszystkich inskrypcji|odkrytych na kostnicach...

277
00:20:48,559 --> 00:20:53,960
spotkaliœmy tylko jedn¹|z przydomkiem "Yosah".

278
00:20:54,920 --> 00:20:58,279
Spójrz.|"Yosah".

279
00:20:58,440 --> 00:21:01,640
To niewiarygodne, bo|wed³ug ¿ydowskich praw,

280
00:21:01,799 --> 00:21:06,960
jeœli ktoœ mia³ przydomek, nale¿a³o go|umieœciæ na jego nagrobku lub kostnicy.

281
00:21:07,119 --> 00:21:11,759
Przydomek, który siê tu pojawia|tu¿ za "Jezus, syn Józefa".

282
00:21:11,920 --> 00:21:16,559
Brat by³ znany jako Yosah, nie|Yehosef (Józef), taki jak widaæ tu

283
00:21:16,720 --> 00:21:19,279
Jose - Yosah.

284
00:21:23,079 --> 00:21:28,240
W 1980, archeolodzy skatalogowali|imiona z kostnic, na listach "stu".

285
00:21:28,839 --> 00:21:32,519
I z tego grobu, mieli|teraz "Yosah"...

286
00:21:32,680 --> 00:21:35,400
niezwyk³y przydomek,|nadany bratu Jezusa

287
00:21:35,559 --> 00:21:41,359
Maria, "z³acinizowane" Maria Dziewica,|imiê u¿ywane w Ewangelii jako matki Jezusa

288
00:21:42,279 --> 00:21:46,799
Matyah, odmiana Mateusza,|przytrafia³o siê w rodzinie Marii.

289
00:21:49,000 --> 00:21:51,880
I Jezus, syn Józefa.

290
00:21:59,519 --> 00:22:03,200
Wszystkie znalezione razem w rodzinnym|grobowcu, wszystkie oczyszczone i skatalogowane

291
00:22:03,359 --> 00:22:07,039
Wszystkie koœci pochowano|ponownie, razem.

292
00:22:07,200 --> 00:22:12,279
Tu na specjalnie poœwiêconym|cmentarzu na peryferiach z Jeruzalem.

293
00:22:15,839 --> 00:22:21,440
Wszystkie kostnice, by³y pouk³adane i|przechowywane przez dekady w magazynach.

294
00:22:21,599 --> 00:22:25,680
Dlaczego nikt nie zwróci³|uwagi na te imiona?

295
00:22:28,319 --> 00:22:35,799
Pamiêtamy, ¿e w 1970 i wczesnych latach 80, by³|szczytowy okres odkrywania grobów w okolicach Jeruzalem

296
00:22:35,960 --> 00:22:41,079
przez co zebrano nadzwyczajnie du¿o|kostnic w muzeum Rockefeller...

297
00:22:42,680 --> 00:22:44,440
g³ównej siedziby Wydzia³u|Staro¿ytnoœci Izraela

298
00:22:44,599 --> 00:22:48,279
i te inskrypcje uwa¿ane|by³y za powszechne.

299
00:22:48,440 --> 00:22:54,519
To s¹ najbardziej powszechne imiona wœród|mieszkañców Jeruzalem w I wieku naszej ery.

300
00:22:55,160 --> 00:22:59,920
To s¹, tak naprawdê bardzo|popularne imiona w tym okresie

301
00:23:00,920 --> 00:23:05,960
Wiemy, ¿e wiele takich imion|mo¿emy znaleŸæ w Nowym Testamencie

302
00:23:06,680 --> 00:23:10,359
Ponadto, takie imiona pojawiaj¹|siê w wielu innych miejscach

303
00:23:10,519 --> 00:23:16,799
Przez co sugestia, ¿e ten grób nale¿a³ do|rodziny Jezusa, jest za³o¿eniem bardzo ryzykownym

304
00:23:17,200 --> 00:23:20,640
i powinniœmy byæ|bardzo ostro¿ni

305
00:23:21,039 --> 00:23:24,680
Wszystkie grobowce|wokó³ Jeruzalem

306
00:23:25,839 --> 00:23:29,519
niestety s¹ w du¿ej|mierze zniszczone

307
00:23:29,680 --> 00:23:34,920
przez co nie mo¿na ot tak sobie|powiedzieæ, ¿e odkryliœmy grób Jezusa

308
00:23:36,400 --> 00:23:38,160
ale jest to mo¿liwe.

309
00:23:38,319 --> 00:23:41,839
Myœlê, ¿e powinniœmy|to rozwa¿yæ.

310
00:23:42,160 --> 00:23:44,880
Jeœli statystyczne prawdopodobieñstwo|mo¿e byæ podwa¿ane

311
00:23:45,039 --> 00:23:48,720
to nigdy nie by³o przeanalizowane|przez specjalistów w tej dziedzinie

312
00:23:48,880 --> 00:23:50,640
do tego czasu.

313
00:23:50,799 --> 00:23:54,480
Andre Feuerverger, jest profesorem|nauk matematycznych i statystycznych.

314
00:23:54,640 --> 00:24:00,000
Z kostnic i innych Ÿróde³ zebra³|wszystkie znane imiona z czasów Jezusa.

315
00:24:00,359 --> 00:24:03,079
Notuj¹c jak czêsto|pojawia³o siê ka¿de imiê

316
00:24:03,240 --> 00:24:07,759
móg³ oszacowaæ statystycznie|imiona odkryte w Talpiot.

317
00:24:09,000 --> 00:24:13,640
Jest jedna rzecz doœæ interesuj¹ca w|tym osobliwym, szczególnym grobowcu,

318
00:24:13,799 --> 00:24:18,440
z formalnego punktu widzenia, jeœli|przyjrzymy siê tym specyficznym imionom

319
00:24:18,599 --> 00:24:20,799
jako grupa albo zwi¹zek

320
00:24:20,960 --> 00:24:23,680
i skupimy|siê na ka¿dym osobno

321
00:24:23,839 --> 00:24:31,680
nie bior¹c pod uwagê emocji, nie ma w nich|nic niezwyk³ego i szczególnego znaczenia

322
00:24:31,839 --> 00:24:36,960
ale poprawnie analizuj¹c te imiona|ka¿de z nich jest jak jednostka.

323
00:24:38,519 --> 00:24:44,079
Wed³ug statystyk, gdybyœmy przechadzali|siê po staro¿ytnej ulicy w Jeruzalem

324
00:24:44,279 --> 00:24:49,599
I krzyknêli imiê "Jezus", 4% mê¿czyzn|prawdopodobnie by odpowiedzia³o.

325
00:24:51,160 --> 00:24:55,680
Gdybyœmy zawo³ali "Maria",|odpowiedzia³oby 25% kobiet.

326
00:24:56,920 --> 00:24:59,640
To by³y dwa pospolite imiona.

327
00:24:59,799 --> 00:25:01,359
Lecz to co|Feuerverger wyjaœnia,

328
00:25:01,519 --> 00:25:06,160
¿e jeœli zawo³alibyœmy "Jezus",|którego ojciec nazywa³by siê Józef

329
00:25:06,319 --> 00:25:10,000
matka "Maria", i brat|nazywany "Yosah"

330
00:25:10,160 --> 00:25:12,880
prawdopodobieñstwo, ¿e|taki osobnik odpowie

331
00:25:13,039 --> 00:25:14,759
jest bardzo ma³e.

332
00:25:14,920 --> 00:25:16,680
Ze statystycznego|punktu widzenia

333
00:25:16,839 --> 00:25:21,160
nie zwracamy uwagi na|przypadki pojedynczych imion

334
00:25:22,599 --> 00:25:26,279
mówi¹c, ¿e ka¿de jest|imieniem bardzo powszechnym

335
00:25:26,440 --> 00:25:29,960
patrzymy jak s¹|ze sob¹ powi¹zane

336
00:25:31,240 --> 00:25:36,319
wiêc, oczywiœcie, ojciec zwany|Józef, nie jest imieniem niezwyk³ym

337
00:25:37,000 --> 00:25:39,720
syn zwany Yeshua, nie|jest imieniem niezwyk³ym

338
00:25:39,880 --> 00:25:44,200
Lecz jeœli zestawimy ich|razem, to jest niezwyk³e.

339
00:25:44,680 --> 00:25:47,400
Wiêc jest bardzo|prawdopodobne,

340
00:25:47,559 --> 00:25:52,200
¿e ten szczególny grobowiec jest w rzeczywistoœci|grobem rodziny z Nowego Testamentu

341
00:25:52,359 --> 00:25:57,400
i jest prawdopodobne, jak|myœlê, powinien byæ traktowany powa¿nie.

342
00:26:00,000 --> 00:26:06,200
Bior¹c to prawdopodobieñstwo powa¿nie, oznacza,|¿e musimy spróbowaæ odkryæ wiêcej dowodów

343
00:26:06,720 --> 00:26:11,359
i jedynym sposobem by to zrobiæ|jest odnalezienie grobu z Talpiot.

344
00:26:11,519 --> 00:26:14,240
Lecz ponad 25 lat,|grób by³ zakopywany

345
00:26:14,400 --> 00:26:17,119
i zapieczêtowany cementem.

346
00:26:17,279 --> 00:26:20,960
Zbudowano na nim ogromny|kompleks mieszkalny

347
00:26:21,119 --> 00:26:22,880
nawet jeœli grobowiec|zostanie zlokalizowany

348
00:26:23,039 --> 00:26:25,759
niemo¿liwe bêdzie|wejœcie do niego

349
00:26:25,920 --> 00:26:29,720
przykryty metrami|betonu i fundamentów.

350
00:26:32,640 --> 00:26:36,279
Analizuj¹c plany architektoniczne sprzed|dziesi¹tek lat, i przegl¹daj¹c komunikaty

351
00:26:36,440 --> 00:26:39,160
archeologiczne AAI,

352
00:26:39,319 --> 00:26:42,039
nasz zespó³ wierzy, ¿e|odkry³ podziemn¹ lokalizacjê

353
00:26:42,200 --> 00:26:45,880
grobowca z Talpiot.

354
00:26:46,880 --> 00:26:50,720
Miejsce Talpiot jest umieszczone w pó³|drogi miêdzy staro¿ytn¹ Jerozolim¹,

355
00:26:50,880 --> 00:26:55,599
a Betlejem. Te dwa miasta by³y bardzo|wa¿ne dla Jezusa i jego rodziny.

356
00:26:56,279 --> 00:26:59,799
By³oby to idealne miejsce|na rodzinny grobowiec.

357
00:26:59,960 --> 00:27:05,039
Bior¹c pod uwagê fakt, ¿e cz³onkowie|rodziny przyje¿d¿aliby do grobu z obu miast.

358
00:27:05,400 --> 00:27:07,160
Jeœli wzi¹æ to pod uwagê|miejsce jest idealne.

359
00:27:07,960 --> 00:27:11,000
Dok³adnie pomiêdzy Jerozolim¹,

360
00:27:12,519 --> 00:27:13,759
a Betlejem.

361
00:27:13,920 --> 00:27:17,920
Gdybym by³ cz³onkiem ich rodziny|to tam chcia³bym zostaæ pochowany.

362
00:27:18,680 --> 00:27:20,440
Tutaj jest grobowiec.

363
00:27:20,640 --> 00:27:25,279
Nasze badania udowadniaj¹, ¿e w 1980, dwa|grobowce zosta³y odkryte w tej czêœci Talpiot.

364
00:27:25,440 --> 00:27:30,079
Sklepienie drugiego grobowca, by³o|zniszczone czêœciowo przez konstrukcjê...

365
00:27:30,240 --> 00:27:32,960
Lecz by³ zapieczêtowany|i nie wydobyty z ziemi.

366
00:27:33,119 --> 00:27:37,759
Przez ograniczenia czasowe i naciski grup|religijnych by utrzymaæ go nienaruszonym.

367
00:27:37,920 --> 00:27:39,680
Raporty archeologiczne...

368
00:27:39,839 --> 00:27:45,079
mówi¹, ¿e drugi grób, jest dwadzieœcia|metrów na pó³noc od pierwszego.

369
00:27:46,559 --> 00:27:48,279
Plany mieszkañ, pokazuj¹,|¿e pierwszy grób

370
00:27:48,440 --> 00:27:52,480
jest umieszczony pod|podwórkiem i obok muru.

371
00:27:54,240 --> 00:27:57,920
Wierzymy, ¿e jest to|grobowiec, którego szukamy.

372
00:27:59,559 --> 00:28:02,559
Jeden z grobowców jest pod patio,

373
00:28:02,720 --> 00:28:06,839
id¹ tamtêdy rury - to wasza dzia³ka.

374
00:28:07,279 --> 00:28:10,960
Szkice AAI pokazuj¹, ¿e|oba groby maj¹ dostêp

375
00:28:11,119 --> 00:28:12,880
poprzez zainstalowane|wodoci¹gi

376
00:28:13,039 --> 00:28:15,759
zanim kontynuowano|na nich budowê.

377
00:28:15,920 --> 00:28:19,599
Powszechnie wiadomo, ¿e u¿ycie tych rur|spowodowane by³o odpowiedzi¹ Rabinów

378
00:28:19,759 --> 00:28:25,319
w odpowiedzi na ortodoksyjne wierzenia,|¿e dusze potrzebuj¹ wyjœcia z grobu.

379
00:28:26,480 --> 00:28:29,200
Zejdziemy tam, jakkolwiek g³êboko|to bêdzie i cokolwiek tak bêdzie,

380
00:28:29,359 --> 00:28:32,079
jeœli szkic jest dok³adny

381
00:28:32,240 --> 00:28:34,000
i spotykamy|zakrzywienie w rurze

382
00:28:34,160 --> 00:28:36,880
kamera zejdzie przez t¹ krzywiznê|i zobaczymy co tam jest.

383
00:28:37,039 --> 00:28:39,720
Wed³ug mnie te|rury to œciema,

384
00:28:39,880 --> 00:28:44,519
ktokolwiek to budowa³, wtyka³ rury|gdziekolwiek, byleby zadowoliæ Rabina

385
00:28:44,680 --> 00:28:47,400
"tak, tak, dusze wychodz¹"|ale tam nic nie ma.

386
00:28:47,559 --> 00:28:49,319
Idealnie by by³o, ¿e kiedy|wprowadzasz twoj¹ kamerê

387
00:28:49,480 --> 00:28:55,240
potwierdzaj¹c, ¿e tam jest grób i ¿e jest|przestrzeñ miêdzy grobem i mieszkaniem.

388
00:28:56,200 --> 00:28:58,920
Nie wiem jak g³êboko to zajdzie,|robimy dziurê w murze mieszkania

389
00:28:59,079 --> 00:29:02,240
i bum! Jesteœmy wewn¹trz.

390
00:29:14,119 --> 00:29:17,799
Uzyskaliœmy pozwolenie|dzier¿awcy mieszkania

391
00:29:17,960 --> 00:29:20,880
wskazanego na planie.

392
00:29:24,680 --> 00:29:27,720
Dano nam tylko dwa dni.

393
00:29:33,319 --> 00:29:35,079
To tu.

394
00:29:35,240 --> 00:29:37,960
To tu.|To tu.

395
00:29:38,119 --> 00:29:41,640
- Potrzebujê metrówkê.|- Tu masz.

396
00:29:41,960 --> 00:29:44,680
To jest naprawdê. Tam|idzie do wewn¹trz...

397
00:29:44,839 --> 00:29:49,039
siedem stóp, osiem... Tu|jest opór, ale nie dno.

398
00:29:49,599 --> 00:29:52,079
Jest wiêcej.

399
00:29:55,359 --> 00:30:00,000
Bill Terrent jest naszym specjalist¹|od zdalnie sterowanych kamer.

400
00:30:00,160 --> 00:30:03,839
Nawet jeœli œrednica wejœcia|jest mniejsza od æwiartki cala,

401
00:30:04,000 --> 00:30:07,279
Bill mo¿e wprowadziæ kamerê.

402
00:30:13,599 --> 00:30:15,359
Ta jest sonda wideo.

403
00:30:15,519 --> 00:30:18,240
Jest bardzo jasne, widaæ|twoj¹ twarz bardzo dobrze.

404
00:30:18,400 --> 00:30:20,160
Kamera jest na|koñcu i œwiat³o te¿.

405
00:30:20,319 --> 00:30:22,079
Zobaczymy gdzie|kamera celuje.

406
00:30:22,240 --> 00:30:24,000
Co mo¿e zrobiæ?

407
00:30:24,160 --> 00:30:25,920
Jest wszechstronna, i mo¿na|ruszaæ we wszystkich kierunkach.

408
00:30:26,079 --> 00:30:29,720
co pozwoli utrzymaæ j¹ w centrum|ruroci¹gu, by mieæ lepszy widok.

409
00:30:29,880 --> 00:30:31,640
- Bardzo dobrze.|- Scentrujê j¹ i...

410
00:30:31,799 --> 00:30:34,519
w³o¿ê w ruroci¹gu.

411
00:30:34,680 --> 00:30:36,920
Dobrze.

412
00:30:37,559 --> 00:30:39,319
Dobrze.

413
00:30:39,480 --> 00:30:43,160
Obserwujemy kamerê,|i schodzimy na dó³.

414
00:30:43,319 --> 00:30:44,119
J¹ utrzymam w centrum.

415
00:30:44,279 --> 00:30:47,960
Widzisz jak zje¿d¿a? Nadal bardzo|jasny i schodzimy jakieœ 3 metry.

416
00:30:48,119 --> 00:30:48,920
Bez przeszkód.

417
00:30:49,079 --> 00:30:51,799
Dlaczego zmieni³a kolor?

418
00:30:51,960 --> 00:30:54,680
U¿ywali rur ró¿nego koloru.

419
00:30:54,839 --> 00:30:57,039
- Jaki jest zasiêg kamery?|- Ponad 8 metrów.

420
00:30:58,240 --> 00:31:00,960
- Widzê coœ.|- Nie jest dobrze, niedobrze.

421
00:31:01,119 --> 00:31:02,880
Widzisz to?

422
00:31:03,039 --> 00:31:07,440
- Wygl¹da jak patyki.|- Widzê plastik, kawa³ki drewna,

423
00:31:08,799 --> 00:31:11,519
ziemiê, albo coœ.

424
00:31:12,599 --> 00:31:15,720
Jest naprawdê zawalony.

425
00:31:21,240 --> 00:31:27,559
Myœlê, ¿e ludzie s¹ niechêtni,|aby ktoœ odkry³ grobowiec rodziny Jezusa.

426
00:31:27,960 --> 00:31:31,079
I jeszcze, Kajfasz, kap³an,

427
00:31:32,759 --> 00:31:34,519
który rozkaza³|ukrzy¿owaæ Jezusa.

428
00:31:34,680 --> 00:31:39,839
Ten grób odkryto buldo¿erem na|po³udnie od Jeruzalem, kilka lat temu

429
00:31:43,319 --> 00:31:45,079
W grudniu roku 1990, robotnicy

430
00:31:45,240 --> 00:31:48,920
odkryli staro¿ytn¹ jaskiniê|chowaln¹, z I wieku.

431
00:31:49,079 --> 00:31:51,759
Wewn¹trz znajdowa³o|siê dwanaœcie kostnic.

432
00:31:51,920 --> 00:31:53,680
Na dwu z nich by³o|imiê "Kajfasz".

433
00:31:53,839 --> 00:31:59,440
Ta, najbardziej zdobiona, ma|inskrypcje "Józef, syn Kajfasza"...

434
00:31:59,599 --> 00:32:02,640
wyrzeŸbion¹ dwukrotnie.

435
00:32:06,319 --> 00:32:09,039
"Józef, syn Kajfasza", by³|najwy¿szym kap³anem œwi¹tyni,

436
00:32:09,200 --> 00:32:13,119
który zgodnie z|ewangeliami s¹dzi³ Jezusa.

437
00:32:15,920 --> 00:32:21,079
Z jego punktu widzenia, Jezus by³|niebezpiecznym fa³szywym mesjaszem,

438
00:32:24,559 --> 00:32:30,279
który odszed³ od mas ¿ydowskich by|konfrontowaæ z rz¹dz¹cymi Izraelem w Rzymie.

439
00:32:36,240 --> 00:32:40,079
Znaleziono kostnicê Kajfasza,|wiêc to ktoœ s³awny.

440
00:32:40,359 --> 00:32:42,160
To nie móg³by byæ ktokolwiek.

441
00:32:42,319 --> 00:32:44,200
Niewa¿ne co odkryjemy,|to nie mo¿e byæ nikt wa¿ny.

442
00:32:44,359 --> 00:32:45,160
Dlaczego nie?

443
00:32:48,519 --> 00:32:53,160
Wydaje siê, ¿e istnieje podwójny|standard, dlaczego mówi siê, ¿e Kajfasz

444
00:32:53,319 --> 00:32:57,000
najwy¿szy kap³an, procesowa³|Jezusa wed³ug Ewangelii,

445
00:32:57,160 --> 00:33:02,759
podczas gdy ta grupa jest odbierana...|¿e tak powiem pospolite ¿ydowskie imiona.

446
00:33:02,920 --> 00:33:06,599
Czemu jesteœ przekonany,|¿e to ten Kajfasz?

447
00:33:06,759 --> 00:33:10,440
Spotykamy wiêcej kostnic w tym|samym grobie, mniej zdobionych,

448
00:33:10,599 --> 00:33:14,279
z imieniem Kajfasz, nie|z "Józef, syn Kajfasza".

449
00:33:14,440 --> 00:33:15,000
Z imieniem Kajfasz.

450
00:33:15,160 --> 00:33:18,319
To na pewno grobowiec klanu.

451
00:33:18,759 --> 00:33:20,799
To grobowiec klanu Kajfasza.

452
00:33:20,960 --> 00:33:25,160
Jeden z nich móg³by byæ, powinien|byæ Józefem, synem Kajfasza.

453
00:33:25,319 --> 00:33:28,119
Tym, którego znamy z Nowego Testamentu,

454
00:33:28,279 --> 00:33:34,079
zdobienie wyraŸnie œwiadczy|o innym standardzie.

455
00:33:35,000 --> 00:33:39,640
To znaczy, ¿e zdobienie utwierdza|ciebie, ¿e to ten Kajfasz?

456
00:33:39,799 --> 00:33:41,559
Kajfasz nie jest|pospolitym imieniem.

457
00:33:41,720 --> 00:33:46,240
Nie jest tak powszechnym jak|Jezus, Józef, Jan i Maria.

458
00:33:46,480 --> 00:33:49,200
Jest rzadko spotykanym imieniem, które|znamy z obu Ÿróde³, ¿ydowskich

459
00:33:49,359 --> 00:33:52,079
i nowego testamentu,

460
00:33:52,240 --> 00:33:55,519
i pasuje do czasu tej epoki,

461
00:33:56,079 --> 00:33:57,839
i móg³by to byæ ten Kajfasz.

462
00:33:58,000 --> 00:34:01,640
Faktem jest, ¿e|nigdy nie znaleziono

463
00:34:01,839 --> 00:34:06,039
kostnicy, która nosi imiê|"Józef, syn Kajfasza".

464
00:34:06,640 --> 00:34:09,360
Z drugiej strony, nie istnieje|du¿o unikalnych rzeczy.

465
00:34:09,519 --> 00:34:12,239
"Yosah" którego|znaleŸliœmy w tym grobie

466
00:34:12,960 --> 00:34:17,880
w tej okreœlonej wariacji tego imienia znajdziesz|o nim wzmiankê jedynie w ewangelii Marka...

467
00:34:18,039 --> 00:34:20,960
jako brata Jezusa.|Tylko tam.

468
00:34:21,400 --> 00:34:24,519
Jest to równie rzadko spotykane jak imiê|Kajfasz. W zasadzie jeszcze rzadsze.

469
00:34:24,840 --> 00:34:27,440
W rodzinnym grobowcu Kajfasza|znajdziesz kilku Kajfaszy.

470
00:34:27,599 --> 00:34:31,719
Yosah pojawia siê raz na tysi¹c|kostnic odkrytych...

471
00:34:33,360 --> 00:34:38,199
i nikt nie mówi: "Widocznie ten|jest bratem Jezusa z Nazaretu."

472
00:34:39,079 --> 00:34:39,880
Nikt nie mówi tego.

473
00:34:40,039 --> 00:34:43,719
Fakt, ¿e prawdopodobieñstwo|w przypadku Kajfasza s¹ wysokie.

474
00:34:43,880 --> 00:34:46,599
Nie znaczy, ¿e z pewnoœci¹|ten jest tym Kajfaszem.

475
00:34:46,760 --> 00:34:50,440
Nie by³o ¿adnej inskrypcji mówi¹cej:|"To ja ukrzy¿owa³em Jezusa."

476
00:34:50,599 --> 00:34:55,719
Nie wiemy tego w 100%, w archeologii|nigdy nic nie wiadomo na 100%.

477
00:34:58,360 --> 00:35:02,039
Lecz specjaliœci maj¹ bezwzglêdn¹|pewnoœæ, by po³¹czyæ kilka kostnic

478
00:35:02,199 --> 00:35:04,920
wprost z imionami|w Ewangeliach,

479
00:35:05,079 --> 00:35:09,719
póki wszystko jest jasne w archeologii,|³¹czyæ je z rodzin¹ Jezusa.

480
00:35:09,880 --> 00:35:14,199
W 5. stacji Drogi Krzy¿owej,|któr¹ kroczy³ Jezus nios¹c krzy¿,

481
00:35:14,360 --> 00:35:18,280
znajdujemy odniesienie|do Szymona Cyrenejczyka.

482
00:35:26,320 --> 00:35:32,800
To tutaj mia³ miejsce moment zarówno historyczny|jak i osobisty miêdzy Jezusem i Szymonem.

483
00:35:36,960 --> 00:35:40,480
Wed³ug Ewangelii Jezus potkn¹³ siê|w drodze ku ukrzy¿owaniu,

484
00:35:41,360 --> 00:35:46,320
Szymon, który akurat by³ z wizyt¹|w Jeruzalem, pomóg³ mu nieœæ brzemiê.

485
00:35:58,840 --> 00:36:03,039
Szymon i jego syn Aleksander, wkrótce|zostali naœladowcami Jezusa.

486
00:36:03,400 --> 00:36:06,519
Eksperci wspólnie twierdz¹, ¿e ich|kostnica zosta³a odkryta.

487
00:36:09,360 --> 00:36:14,960
Co dziwne, zosta³o to zignorowane i le¿y na|pó³kach w archiwum na zapleczu uniwersyteckim.

488
00:36:17,760 --> 00:36:22,320
Mamy kostnicê w dobrym stanie,|któr¹ znaleziono w 1941 roku.

489
00:36:22,679 --> 00:36:25,239
Jedna z inskrypcji wyraŸnie stwierdza,

490
00:36:25,400 --> 00:36:30,079
"Aleksander, syn Szymona."

491
00:36:31,360 --> 00:36:35,599
WyraŸnie napisano: "Szymon."

492
00:36:37,199 --> 00:36:41,559
Kreda z drugiej strony niemal|ca³kowicie zanik³a,

493
00:36:41,719 --> 00:36:45,719
zawiera jednak dwa imiona:|Aleksander na górze i Szymon poni¿ej.

494
00:36:45,880 --> 00:36:50,960
To wskazuje, ¿e obaj zostali|w tym umieszczeni.

495
00:36:52,159 --> 00:36:57,480
Na wieku umieszczono nazwê miejsca:|Cyrenea (obecnie Libia).

496
00:36:57,920 --> 00:37:01,360
Szymon Cyrenejczyk w Nowym Testamencie|zosta³ opisany jako ten,

497
00:37:01,519 --> 00:37:03,760
który pomaga Jezusowi nieœæ krzy¿.

498
00:37:04,119 --> 00:37:07,960
Jeœli uczeni ogólnie przyznaj¹ racjê,|¿e to jego trumienka,

499
00:37:08,960 --> 00:37:12,039
to bêdzie jeden z najwa¿niejszych|artefaktów chrzeœcijañstwa.

500
00:37:12,280 --> 00:37:14,800
Dlaczego w takim razie to sobie|spoczywa na czyimœ biurku?

501
00:37:14,960 --> 00:37:19,360
Czêœciowo dlatego, ¿e znaleziono|to wiele lat temu - 1941,

502
00:37:19,519 --> 00:37:24,039
na d³ugo przed powstaniem magazynów|popularnonaukowych dot. archeologii biblijnej.

503
00:37:25,480 --> 00:37:28,199
Dlatego uniknê³o to rozg³osu.

504
00:37:28,360 --> 00:37:31,880
Aby tak siê sta³o potrzeba publicysty.|Kogoœ, kto powie: "Rany, to naprawdê coœ."

505
00:37:32,039 --> 00:37:34,000
"Rozg³oœmy to."

506
00:37:34,159 --> 00:37:36,159
A jednak nadal le¿y w jakimœ magazynie.

507
00:37:38,440 --> 00:37:43,400
Mo¿e uda nam siê zobaczyæ|co jest pod t¹ zielon¹ kred¹.

508
00:37:43,559 --> 00:37:45,320
Mo¿e coœ odczytamy.

509
00:37:46,960 --> 00:37:48,079
Dawaj to œwiat³o.

510
00:37:48,519 --> 00:37:50,960
Popatrzcie!

511
00:37:51,599 --> 00:37:52,440
Spójrz.

512
00:37:53,039 --> 00:37:55,079
Dajmy spokój zielonemu sklepieniu.|Popatrz.

513
00:37:55,400 --> 00:37:59,760
To jakieœ naciêcie. Chyba nic na ten|temat nie opublikowano, prawda?

514
00:37:59,920 --> 00:38:01,920
¯adna publikacja nic|o tym nie wspomina.

515
00:38:03,599 --> 00:38:07,679
Na kostnicy Szymona Cyrenejczyka,|cz³owieka, który pomóg³ nieœæ Jezusowi krzy¿,

516
00:38:08,320 --> 00:38:12,760
odkryliœmy identyczny symbol, który|wyryto przy wejœciu to grobowca w Telpiot.

517
00:38:13,000 --> 00:38:17,320
Grobowiec ten mia³ wyryty napis:|"Jezus, syn Józefa."

518
00:38:19,400 --> 00:38:21,239
- Nigdy tego nie s³yszeliœmy.|- Jestem w szoku.

519
00:38:22,159 --> 00:38:25,039
Tego siê nie spodziewa³em.|Chcia³em odczytaæ zielone litery.

520
00:38:25,599 --> 00:38:28,519
Nie szuka³em znaków|wczesnego chrzeœcijañstwa.

521
00:38:30,760 --> 00:38:33,199
Znaki wczesnego chrzeœcijañstwa.

522
00:38:33,800 --> 00:38:37,119
Czy ten symbol poprzedza symbol krzy¿a?

523
00:38:37,559 --> 00:38:44,199
Czy mo¿liwe, ¿e symbol nad grobowcem|w Talpiot sta³ siê symbolem ruchu Jezusa?

524
00:38:45,079 --> 00:38:49,519
Tak by³o, jeœli grobowiec nale¿y|do Jezusa i jego rodziny.

525
00:38:53,039 --> 00:38:54,000
Nic.

526
00:38:55,519 --> 00:38:56,360
Coœ siê rusza?

527
00:38:57,039 --> 00:38:57,840
To chyba plastik.

528
00:39:21,679 --> 00:39:26,320
Myœlê, ¿e dotarliœmy do punktu,|w którym musimy wezwaæ hydraulika.

529
00:39:26,480 --> 00:39:30,400
Wejdziemy do grobowca...|z hydraulikiem?

530
00:39:30,880 --> 00:39:33,840
Masz lepszy pomys³?

531
00:39:36,639 --> 00:39:40,320
- Potrzebujemy hydraulika.|- Nikt nie przyjdzie, jest prawie 21:00.

532
00:39:40,480 --> 00:39:43,199
Zadzwonimy dzisiaj,|a œci¹gniemy go jutro.

533
00:39:43,360 --> 00:39:45,119
To jest szaleñstwo.

534
00:39:45,280 --> 00:39:49,639
Obstajê przy hydrauliku,|co innego mo¿emy zrobiæ?

535
00:40:00,199 --> 00:40:01,960
Ponad 25 lat temu

536
00:40:02,119 --> 00:40:07,159
archeolodzy odkryli cztery kostnice|³¹cz¹ce Jezusa i jego rodzinê.

537
00:40:08,840 --> 00:40:11,559
I wtedy, na pi¹tej kostnicy

538
00:40:11,719 --> 00:40:14,800
odkryto kolejn¹ inskrypcjê.

539
00:40:15,559 --> 00:40:18,280
Napis sk³ada³ siê z dwóch czêœci:|Druga czêœæ czyta siê "Mara",

540
00:40:18,440 --> 00:40:23,039
podczas gdy pierwsza czêœæ|jest zdrobnieniem "Mariamne".

541
00:40:23,239 --> 00:40:26,920
I chocia¿ nigdy nie widziano|takiego imienia na kostnicy

542
00:40:27,079 --> 00:40:30,960
t³umaczy siê to jako|inn¹ wersjê "Marii".

543
00:40:31,880 --> 00:40:35,280
Maria, tak¿e|znana jako "Mara".

544
00:40:40,480 --> 00:40:43,920
Lecz jaki by³by|sens znalezienia

545
00:40:44,320 --> 00:40:47,039
dwóch kostnic|z imieniem Marii?

546
00:40:47,199 --> 00:40:51,840
Pierwszy Maria, imiê odnosi siê do|Najœwiêtszej Panienki z Ewangelii.

547
00:40:52,000 --> 00:40:56,679
I druga, unikalna forma|literowania Maria, i imienia Mara.

548
00:40:57,760 --> 00:41:01,960
To mo¿e mieæ sens, jeœli|druga Maria ta Mariamne

549
00:41:02,559 --> 00:41:05,480
to "Maria Magdalena".

550
00:41:13,119 --> 00:41:16,800
Maria Magdalena pojawia siê w Nowym|Testamencie, nie tylko swoim imieniem

551
00:41:16,960 --> 00:41:19,639
ale imieniem i tytu³em.

552
00:41:19,800 --> 00:41:23,480
Wed³ug uczonych|jest "Mari¹ z Magdalii".

553
00:41:23,639 --> 00:41:25,400
Maria Magdalena.

554
00:41:25,559 --> 00:41:30,199
Magdala by³a wa¿nym centrum handlu|najbli¿ej morza Galilejskiego.

555
00:41:30,360 --> 00:41:35,239
Ludnoœæ Magdalii mówili po grecku|tak dobrze jak po aramejsku.

556
00:41:35,800 --> 00:41:39,480
Tradycja chrzeœcijañska mówi, ¿e|Maria Magdalena i jej brat Filip byli

557
00:41:39,639 --> 00:41:42,360
kaznodziejami dla ¯ydów,|którzy mówili po grecku.

558
00:41:42,519 --> 00:41:45,239
I jest wielce prawdopodobne, ¿e|rodzina i s³uchacze Maria Magdaleny

559
00:41:45,400 --> 00:41:48,679
pisali swoje imiê po grecku.

560
00:41:49,239 --> 00:41:53,400
Kostnica Mariamne, jest|jedyn¹ w grobie Talpiot

561
00:41:54,039 --> 00:41:56,920
z greck¹ inskrypcj¹.

562
00:41:57,840 --> 00:42:01,519
Powiedzmy, ¿e w grobie|Talpiot, drug¹ Mariê

563
00:42:01,679 --> 00:42:05,559
jasno identyfikujemy|jako Mariê Magdalenê.

564
00:42:06,480 --> 00:42:08,239
Tak.

565
00:42:08,400 --> 00:42:12,079
Jaka by³aby twoja reakcja?

566
00:42:12,239 --> 00:42:16,880
By³bym zafascynowany i oczywiœcie zwróci³bym|wiêcej uwagi, i zadawa³ wiele wiêcej pytañ

567
00:42:17,039 --> 00:42:20,719
lecz tak nie jest. Nie mamy|Marii z Magdalii w tym grobowcu.

568
00:42:20,880 --> 00:42:24,920
Jeœli jedn¹ z kostnic|mia³a napis Mari Magdalena

569
00:42:25,679 --> 00:42:27,440
powiedzia³abym "O rany!"

570
00:42:27,599 --> 00:42:30,320
I by³abym pod|ogromnym wra¿eniem.

571
00:42:30,480 --> 00:42:35,079
Jeœli czyta³oby siê to:|"Maria pochodz¹ca z Magdalii"

572
00:42:35,280 --> 00:42:39,880
albo Maria Magdalena, powiedzia³bym,|¿e to bardzo interesuj¹ce.

573
00:42:40,039 --> 00:42:42,760
Jeœli inskrypcja "Mariamne" mo¿naby|po³¹czyæ z Maria Magdalen¹

574
00:42:42,920 --> 00:42:45,639
by³oby to bardziej|ni¿ interesuj¹ce.

575
00:42:45,800 --> 00:42:48,639
By³by to statystyczny przewrót.

576
00:42:48,800 --> 00:42:49,320
Poniewa¿ moglibyœmy stworzyæ równanie prawdopodobieñstwa|dla ca³okszta³tu spo³ecznoœci Talpiot

577
00:42:49,480 --> 00:42:54,400
w³¹czaj¹c Mariamne.

578
00:42:56,559 --> 00:42:58,320
Co dzieje siê gdy to robisz

579
00:42:58,480 --> 00:43:04,000
jest, indywidualnym czynnikiem|prawdopodobieñstwa, nawet gdy s¹ bardzo ma³e.

580
00:43:05,760 --> 00:43:06,960
Jeœli pomno¿ysz|wszystkie razem,

581
00:43:07,119 --> 00:43:09,920
pojawia siê obraz,

582
00:43:11,920 --> 00:43:16,320
w którym wszystko jest|zdarzeniem bardzo niezwyk³ym.

583
00:43:17,679 --> 00:43:22,280
Poniewa¿ Feuerverger robi rachunki|zachowawcze, usuwa Mateusza z ca³oœci

584
00:43:22,440 --> 00:43:26,320
jakoby nie by³ najbli¿sz¹|rodzin¹ Jezusa.

585
00:43:27,239 --> 00:43:30,920
Feuerverger tak¿e dzieli wynikaj¹ce|prawdopodobieñstwo przez cztery...

586
00:43:31,079 --> 00:43:35,719
na co sk³adaj¹ siê wszelkie|odstêpstwa historycznych detali.

587
00:43:35,880 --> 00:43:38,599
Potem dzieli wynik przez 1000,

588
00:43:38,760 --> 00:43:43,320
przedstawiaj¹c wszystkie|grobowce z I wieku w Jerozolimie.

589
00:43:43,559 --> 00:43:47,239
I w koñcu, jego model dowodzi, ¿e|jest tylko jedna szansa na 600

590
00:43:47,400 --> 00:43:51,079
¿e grobowiec z Talpiot nie jest|rodzinnym grobowcem Jezusa.

591
00:43:51,239 --> 00:43:56,119
Tylko jeœli "Mariamne" mo¿e byæ|przypisana do Marii Magdaleny.

592
00:43:57,000 --> 00:43:59,559
Czy mo¿e byæ?

593
00:43:59,840 --> 00:44:03,519
Jedna z najbardziej s³awnych|tez zwi¹zanych z Mari¹ Magdalen¹

594
00:44:03,679 --> 00:44:05,440
jest w Ewangelii Jana,

595
00:44:05,599 --> 00:44:08,320
kiedy Jezus powstrzymuje|kamieniowanie kobiety

596
00:44:08,480 --> 00:44:11,519
karanej za cudzo³óstwo.

597
00:44:22,880 --> 00:44:25,599
Lecz w tekœcie nie ma ¿adnych|wskazówek, ¿e ta nienazwana kobieta

598
00:44:25,760 --> 00:44:28,320
to Magdalena.

599
00:44:28,639 --> 00:44:34,239
To póŸniejsza chrzeœcijañska tradycja,|przypisuj¹ca cudzo³óstwo do M. Magdaleny.

600
00:44:34,400 --> 00:44:37,119
Tak jak jest|przypisane u £ukasza,

601
00:44:37,280 --> 00:44:40,920
gdzie inna nienazwana|grzeszna kobieta

602
00:44:41,079 --> 00:44:43,920
obmywa stopy Jezusa

603
00:44:47,800 --> 00:44:51,000
i susz¹c je swoimi w³osami.

604
00:44:57,400 --> 00:45:03,000
Dziœ znawcy wierz¹, ¿e Maria Magdalena|i dwie nienazwane kobiety u Jana i £ukasza

605
00:45:03,159 --> 00:45:04,920
s¹ ró¿nymi kobietami.

606
00:45:05,079 --> 00:45:09,119
Tradycja ³¹czenia|Marii Magdaleny z grzesznicami

607
00:45:09,880 --> 00:45:13,559
mog³a byæ stworzona przez|Koœció³ wieki póŸniej,

608
00:45:13,719 --> 00:45:18,320
kiedy kobiety zosta³y wykluczone|z grona hierarchów Koœcio³a.

609
00:45:18,480 --> 00:45:21,920
Poprzednio kobiety|takowymi by³y.

610
00:45:22,320 --> 00:45:24,079
I w wielu pismach|chrzeœcijañskich

611
00:45:24,239 --> 00:45:28,760
Maria Magdalena jest wielce|szanowana jako misjonarka.

612
00:45:30,000 --> 00:45:33,679
Myœlê, ¿e Maria Magdalena|by³a niezwykle wa¿n¹ osob¹

613
00:45:33,840 --> 00:45:35,599
w poczynaniach Jezusa.

614
00:45:35,760 --> 00:45:37,519
Tak wa¿n¹, ja tak myœlê,

615
00:45:37,679 --> 00:45:41,719
nie reprezentujê nikogo|innego, ja tak myœlê

616
00:45:42,480 --> 00:45:46,679
¿e jest rzeczywist¹ za³o¿ycielk¹|chrzeœcijañstwa.

617
00:45:47,599 --> 00:45:54,159
Maria Magdalena by³a g³ównym|aposto³em. Tu¿ obok Piotra.

618
00:45:54,440 --> 00:45:56,079
Jeszcze za czasów Jezusa.

619
00:45:56,239 --> 00:45:59,480
Jednak póŸniej wed³ug Nowego|Testamentu jest cudzo³o¿nic¹.

620
00:46:00,000 --> 00:46:06,119
To przeciwieñstwo Marii Magdaleny ukazanej|w Nowym Testamencie i póŸniej,

621
00:46:06,280 --> 00:46:10,039
wed³ug mnie silnie dowodzi,|i¿ by³a bardzo wa¿n¹ person¹.

622
00:46:10,679 --> 00:46:12,840
Silne przodownictwo|okazywane przez Mariê Magdalenê

623
00:46:13,000 --> 00:46:18,599
okaza³by siê podejrzane dla rozwijaj¹cego siê|Koœcio³a zdominowanego przez mê¿czyzn.

624
00:46:18,760 --> 00:46:24,320
Przez co w II wieku, kiedy ojcowie koœcio³a|zaczêli gromadziæ wczesne pisma

625
00:46:24,480 --> 00:46:29,119
Koœció³ odrzuci³ dwa teksty, w których|Maria Magdalena by³a bardzo szanowana.

626
00:46:29,280 --> 00:46:34,760
Ewangelia Marii Magdaleny i tekst,|który opisywa³ ministerstwo swojego brata

627
00:46:35,039 --> 00:46:36,800
"Czyny Filipa".

628
00:46:36,960 --> 00:46:41,239
Przez wieki, przetrwa³y|jedynie skrawki tych pism,

629
00:46:42,719 --> 00:46:46,400
a kilka zosta³o|straconych na zawsze.

630
00:46:48,480 --> 00:46:53,119
Lecz w 1974, w staro¿ytnym|klasztorze na górze Athos w Grecji,

631
00:46:53,280 --> 00:46:56,000
Francois Bovon,|profesor Harvardu

632
00:46:56,159 --> 00:47:00,000
odkry³ manuskrypt|sprzed siedmiuset lat.

633
00:47:00,960 --> 00:47:06,519
By³a to najbardziej kompletna kopia tekstu|znaleziona od IV wieku, "Czyny Filipa".

634
00:47:06,679 --> 00:47:10,360
W nim to, Bovon spotyka|wczesny opis M. Magdaleny

635
00:47:10,519 --> 00:47:14,639
demaskuj¹cy póŸniejsz¹|tradycjê chrzeœcijañsk¹.

636
00:47:15,320 --> 00:47:21,880
W "Czynach Filipa" nie napotykamy|jej wczeœniejszego ¿ycia.

637
00:47:22,039 --> 00:47:26,400
Przedstawi j¹ pozytywnie,|jako misjonarkê Chrystusa.

638
00:47:26,840 --> 00:47:31,199
Bêd¹ca na takim samym poziomie|jak mêscy misjonarze,

639
00:47:31,639 --> 00:47:35,960
g³osi, naucza, chrzci.|I sama nazywa siê Aposto³em.

640
00:47:38,360 --> 00:47:42,000
Jeœli w pocz¹tkach tradycji chrzeœcijañskich|Maria Magdalena by³a Aposto³em

641
00:47:42,159 --> 00:47:46,000
to przydomek "Mara"|na kostnicy Mariamne

642
00:47:46,960 --> 00:47:49,679
móg³by oznaczaæ|coœ nadzwyczajnego?

643
00:47:49,840 --> 00:47:53,679
Po aramejsku, "Mara"|znaczy Mistrzowski.

644
00:47:55,599 --> 00:48:00,719
Mara, nauczycielka. Nawet w dzisiejszych|czasach na dworze w Armenii

645
00:48:01,360 --> 00:48:06,639
arcybiskup, albo jeden z ksiê¿y|nazwa³by ciê Mara Samuel albo Mara coœ.

646
00:48:08,079 --> 00:48:10,800
Lord, Mistrz.|Nadal siê to s³yszy.

647
00:48:10,960 --> 00:48:14,639
Jest to oddanie szacunku|dla rabina, albo nauczyciela.

648
00:48:14,800 --> 00:48:18,480
Mara jest spokrewnione|z Lordem czy Mistrzem.

649
00:48:18,639 --> 00:48:23,239
W tekœcie Filipa, jest jasno powiedziane, ¿e M.|Magdalenie oddaje siê szacunek jako nauczycielowi,

650
00:48:23,400 --> 00:48:26,119
chrzcicielowi i aposto³owi.

651
00:48:26,280 --> 00:48:28,039
Silna i mocna w wierze.

652
00:48:28,199 --> 00:48:30,880
Bliska Jezusowi.

653
00:48:31,079 --> 00:48:35,480
Ma sens, ¿e jej s³uchacze|odnosz¹ siê do niej: Mara.

654
00:48:35,880 --> 00:48:37,639
Mistrzyni.

655
00:48:37,800 --> 00:48:42,440
A co ze sposobem literowania pierwszego|imienia na inskrypcji unikalnego Mariamne?

656
00:48:42,599 --> 00:48:47,239
Nigdy przedtem ani potem,|nie spotkano na ¿adnej kostnicy.

657
00:48:47,400 --> 00:48:49,159
W Czynach Filipa

658
00:48:49,320 --> 00:48:51,079
imiê Marii Magdaleny|literuje siê:

659
00:48:51,239 --> 00:48:57,800
M - A - R - I - A - M - N - E

660
00:48:57,960 --> 00:49:00,320
Mariamne.

661
00:49:01,760 --> 00:49:05,079
Mariamne jest t¹ sam¹ kobiet¹

662
00:49:05,599 --> 00:49:09,280
co Maria z Magdali, albo|Maria Magdalena w...

663
00:49:09,440 --> 00:49:15,480
pismach synoptycznych, albo w kilku|niekanonicznych tekstach jak ewangelia wg Marii.

664
00:49:19,400 --> 00:49:24,920
W "Czynach Filipa" wyjaœnione s¹ wszystkie|tajemnice zwi¹zane z inskrypcj¹.

665
00:49:25,159 --> 00:49:29,360
Lecz jeœli ta kostnica|nale¿y do Marii Magdaleny,

666
00:49:29,960 --> 00:49:34,320
jest jeszcze jedna rzecz,|która wymaga wyjaœnienia.

667
00:49:34,880 --> 00:49:38,519
Powszechna wiara, oparta|na tradycji œredniowiecznej

668
00:49:38,679 --> 00:49:42,360
mówi, ¿e po œmierci Jezusa|uczniowie zostali wygnani z Judei

669
00:49:42,519 --> 00:49:47,360
i rozrzuceni po wielu l¹dach,|podró¿uj¹c i siej¹c s³owo Bo¿e.

670
00:49:55,000 --> 00:49:57,719
Po pewnym czasie Maria|Magdalena przyby³a do Francji,

671
00:49:57,880 --> 00:50:01,559
gdzie spêdzi³a swoje|ostatnie dni ¿ycia.

672
00:50:01,719 --> 00:50:04,440
Wed³ug tej póŸniejszej tradycji|chrzeœcijañskiej...

673
00:50:04,599 --> 00:50:09,239
by³oby niemo¿liwe spotkaæ jej trumnê|w Talpiot w Jeruzalem.

674
00:50:09,400 --> 00:50:12,119
Tym niemniej, w Czynach Filipa

675
00:50:12,280 --> 00:50:16,920
napisanych w IV wieku, mówi¹cych|o ostatniej znanej podró¿y M. Magdaleny

676
00:50:17,079 --> 00:50:20,239
ona nie umiera we Francji.

677
00:50:22,800 --> 00:50:24,559
Wed³ug Czynów Filipa

678
00:50:24,719 --> 00:50:30,119
na koñcu z opowiadania, Mariamne|rzekomo wraca do swojego domu rodzinnego

679
00:50:30,480 --> 00:50:33,840
do Izraela, do doliny Jordanii.

680
00:50:35,280 --> 00:50:39,599
I opowiadanie jest aluzj¹ do|miejsca, gdzie umiera

681
00:50:40,079 --> 00:50:42,800
i gdzie jest pochowana.

682
00:50:42,960 --> 00:50:46,639
Czyny Filipa, mówi¹ jasno,|¿e Maria Magdalena,

683
00:50:46,800 --> 00:50:48,559
najbardziej zaufany|Aposto³ Jezusa

684
00:50:48,719 --> 00:50:51,760
umiera tu, w Jeruzalem.

685
00:50:57,360 --> 00:51:02,920
Czy naprawdê mo¿liwe jest, ¿e zosta³a|pochowana w rodzinnym grobowcu Jezusa?

686
00:51:09,800 --> 00:51:12,519
Prawdopodobieñstwo jest du¿e.

687
00:51:12,679 --> 00:51:17,119
Ca³okszta³t imion w grobie|Talpiot jest nadzwyczajny.

688
00:51:17,480 --> 00:51:22,119
Powi¹zania z ewangeliami, s¹|bardzo silne, by je pomin¹æ.

689
00:51:22,280 --> 00:51:24,039
Z t¹ now¹ wiadomoœci¹...

690
00:51:24,199 --> 00:51:28,800
nasz zespó³ mo¿e odkryæ nowe|szczegó³y w grobie Talpiot.

691
00:51:29,960 --> 00:51:33,559
Jeœli tylko dostanie|siê do œrodka.

692
00:51:34,760 --> 00:51:38,679
Pod³¹czmy kamerkê|i zobaczmy co potrafi.

693
00:51:41,440 --> 00:51:44,159
Zobaczmy co tam mamy,|hydraulik oczyœci³ nam drogê.

694
00:51:44,320 --> 00:51:46,079
To jest to.

695
00:51:46,239 --> 00:51:51,480
Jeszcze mam dreszcze na myœl, ¿e|blokada, któr¹ usunêliœmy, by³a dnem.

696
00:51:53,920 --> 00:51:54,719
5 metrów, tu by³a blokada.

697
00:51:54,880 --> 00:51:57,599
- To ten punkt teraz.|- Tak, to nie by³o dno.

698
00:51:57,760 --> 00:51:58,559
- Jest bardzo dobrze.|- Tak, nadal schodzimy.

699
00:51:58,719 --> 00:52:00,480
To nie dno, bardzo dobrze.

700
00:52:00,639 --> 00:52:01,440
Jest g³êboki, bardzo g³êboki.

701
00:52:01,599 --> 00:52:03,360
- 7 metrów.|- 7 metrów?

702
00:52:03,519 --> 00:52:05,280
Jak dobrze.|Cel, cel!

703
00:52:05,440 --> 00:52:07,199
Co to takiego?|Mo¿esz zobaczyæ dno?

704
00:52:07,360 --> 00:52:10,079
Albo inna blokada,|albo dotarliœmy do dna.

